Маё мястэчка Луна-Воля

Расейскiя чыноyнiкi незадаволена yспрымалi папулярнасьць паyстанца i iранiчна называлi яго «кiргiскiм каралём», але перашкодаy яму не чынiлi.

Цюрма для паyстанцаy-катаржан каля салянага промыслу y Соль-Ілецку

Праз некалькi гадоy Ян Каменьскi атрымаy дазвол на жыцьцё y самым Омску. Быy гэта y тыя часы адзiн з буйнейшых гарадоy Сыбiры, дзе разьмяшчалася рэзыдэнцыя генэрал-губэрнатара Заходняй Сыбiры. Але дамы y Омску былi yсе драyляныя, а вулiцы без бруку. Не было кнiгарнi, бiблiятэкi, нават газэты, яшчэ не было чыгункi, якая б злучала Омск з эyрапейскай часткаю Расеi.

«Кiргiскi кароль» стаy працаваць у краме, якая належала паляку Паyлоyскаму, таксама ссыльнаму. Калi Паyлоyскi атрымаy дазвол на вяртаньне на Радзiму, Ян Каменьскi адкупiy краму, вёy справу разам з жонкай i старэйшай дачкой аж да таго часу, калi пасьля 20 гадоy ссылкi, дзякуючы Манiфэсту цара Аляксандра ІІІ, змог вярнуцца на Радзiму, сардэчна разьвiтваючыся з кiргiскiмi прыяцелямi. Захавалiся аб’явы аб продажы тавараy «складу Варнаyскага» у Омску.

Прадавалася абсталяваньне крамы, вазы i конi, а нават партыя францускiх вiн. Аб’ява ад 14 лiстапада 1886 г. Але толькi 14 лiпеня 1887 г. падарожнiкi прыбылi y Гродна.

Вяртаньне на Радзiму

Падарожжа было цяжкiм i доyгiм. З Омска вырушылi суднам, праз Уральскiя горы перапраyлялiся на конях, потым зноy на караблi да Нiжняга Ноyгарада. Адтуль чыгункай да Масквы i далей ужо да роднага краю. Элiза Ажэшка радасна вiтала вяртаньне «кiргiскага караля» да Мiнявiч.

«Гурточак наш пабольшваецца праз пасяленьне панства Каменьскiх, якiя yжо ад арэнды свае землi атрымалi i стала на ёй пасяляюцца», – пiсала y пiсьме да Карловiча.

Ян Каменьскi адваяваy частку канфiскаванай маёмасьцi для двух дачок, народжаных перад паyстаньнем.

«А зямля! Божа! (…) Я кожную расьлiну, кожную кроплю вады, кожны яе камень любiy», – гаворыць яго словы герой рамана «Над Нёмнам». Калi y 1888 г. – перадапошняе лета y Менявiчах—прыехала спадарыня Элiза Ажэшка над Нёман, астанавiлася «100 крокаy» ад дому Каменьскiх «што нам спраyляе вялiкую прыемнасьць, бо ёсьць высакародныя, мiлыя i шчыра з намi пасябраваныя, засмуткавала, бачачы, як далёка жыцьцё зноy паyтарыла дзеi яе рамана, як Каменьскi, так як Бенекдыкт, з цяжарам ратаваy менавiта «Корчын».

«Ён па дваццацi колькi гадох выгнаньня першы год на сваiм кавалку зямлi гаспадарыць, але што скажу? Адразу паразу неyраджаю мець будзе, бо на палях ад вялiкай сушы yсё жаyцее i чарнее.