Маё мястэчка Луна-Воля

Так вось лёсы спрыяюць сваiм абранцам». 8 гадоy бiтвы былi яшчэ перад Янам Каменьскiм.

Вясною 1896 г. ужо горка пiсала Элiза Ажэшка: «Мы y гэтыя днi глыбока засмучаныя цяжкаю хваробаю многагадовага сябра нашага i многазаслужанага патрыёта спадара Яна Каменьскага. Яшчэ жыве, але на думцы лекара, не толькi днi, але гадзiны яго палiчаны. Меншае нас тут меншае, а нашчадкi – на жаль – пад Волгай i Амурам».

Памёр 31 сакавiка. «…Знаходзiмся пад смутным цёмным уражаньнем сьмерцi Яна Каменьскага.

Знаходзяцца y нас дзьве яго дачкi, улюбёнае бядацтва y жалобе, сплаканае i прыгнечанае».

А y пiсьме да свайго прыяцеля Леапольда Мэыэта панi Элiза пiсала: «Уладальнiк Мiнявiч пан Ян Каменьскi разам з жонкай i дочкамi гэтым летам з Сыбiры вярнуyся. Знала гэтых людзей ад найраньнейшай маладосьцi, з радасьцю iх сустрэла, але сапраyдную раскошу спраyляе багаты вобраз гэтага дзельнага i yчцiвага чалавека, праyдзiвага мучанiка iдэi i любовi, вiтаючага па дваццацi некалькiлетняй адсутнасьцi роднае месца, адпачываючага ад кайданаy i падзямельляy катаржнiка, ад лягчэйшых, але таксама цяжкiх пакутаy пасяленца, роднае паветра, родныя гукi i выгляды.

Быy гэта y часах рэвалюцыйных адзiн з найгарачшых i найуплывовых паплечнiкаy справы люду на Лiтве, таму халопы вiталi яго грамадою з узрушаючымi да глыбiнi праявамi памяцi i yдзячнасьцi».

«У глыбiнi, над цёмнай калянадай пераплеценых гольлем елак, ахiнуты iхнiм ценем, узвышаyся невялiкi пагорак, даyгаваты i з такiмi схiламi, падобны не то на вал, не то на курган, вiдаць, калiсьцi насыпаны рукамi людзей, i як уся гэта паляна, зарослы няроyнымi гарбатымi кусьцiкамi травы.

Ян моyчкi пагорак гэты Юстыне паказаy, яна таксама моyчкi кiyнула галавой; знала, што гэта сумесная магiла.

– Колькi? – цiха запытала.

– Сорак – адказаy…» – так апiсвае Элiза Ажэшка месца пахаваньня 40 паyстанцаy у лесе ля Мiнявiч.

Крыж на магiле 40 паyстанцаy у Мiнявiчах

А на магiле-кургане 40 паyстанцам, тымi, хто помнiць i ганарыцца, пастаyлены памятны крыж. Сюды прыяжджаюць патрыёты з Польшчы, каб ушанаваць памяць змагароy за Свабоду i Вольнасьць. Заyсёды тут ёсьць кветкi i бела-чырвоныя стужкi. Але няма бел-чырвона-белых, нi чырвона-зялёных.