Маё мястэчка Луна-Воля

Яшчэ не прыйшла пара, яшчэ не прачнулiся беларускiя патрыёты…

Дызайнерам помнiка y Мiневiчах зьяyляецца Ядвiга Бачыньска, iнiцыятарам – ксёндз Адам Руднiцкi, тагачасны парафiяльны сьвятар у Луне. «Па iнiцыятыве сьвятара Адама Руднiцкага палякi, якiя жывуць у Луне i ваколiцах, разам са студэнцкай моладзьдзю з Польшчы yзялiся за будаyнiцтва помнiка. Помнiк мы пабудавалi сваiмi рукамi y 1993 годзе да 130-годзьдзя Паyстаньня. […] Запiс пра падзею ёсьць у парафiяльнай кнiзе Лунна ад 1993 года» – пiша Ядвiга Бачыньска.

Але Ян Каменьскi выжыy. Адбыy катаргу i вярнуyся на радзiму. Пахаваны ён на парафiяльных могiлках у Луна. Сьцiплы помнiк з надпiсам: «Grоb rodziny Kamenskich» патрабуе рамонту i дагляду.  На жаль пакуль не прыходзяць на магiлу паyстанца 1863 г. нi школьнiкi, нi беларускiя патрыёты. Варта было б стварыць такую традыцыю. Наведваюць магiлу толькi сябры Зьвязу палякаy на Беларусi, прадстаyнiкi Косульства РП i польскiя турысты.

Помнiк на магiле Яна i Лявонii Каменьскiх на могiлках у Луне

Мiж тым Элiза Ажэшка аб Паyстаньнi на Беларусi пiша: «Паyстаньне тут было больш зацятае, больш упартае чым у Каралеyстве.

Самыя мужныя i шляхетныя, найгарачэй мiлуючыя загiнулi ад кулi, ад ссылкi, ад эмiграцыi. Засталiся за малым выключэньнем самыя слабыя, самалюбiвыя i парадзiлi, а пасьля выхавалi дзяцей пад чорнымi крыламi тэрору, у трывозе, у згрызьлiвай турбоце, у прынiжэньнi, у сумневе (…). Край наш заняла глухая цёмная ноч…».

Каралева польскай прозы i пакутлiвай праyды

Трапiць страла y сэрца – вынь яе,

упадзе жменя гразi на галаву —

сатры яе, а з ранаю i плямаю,

якую час змые – змагацца далей.

Элiза Ажэшка

Вяртаньне Элiзы Ажэшка

«1. 14. 1902 г. Луна». Праходзiць лета без сьвятла i цяпла, хмурае, халоднае, заплаканае… Перашкаджае гэта свабоднаму разгляданьню прыроды i yзмацненьню сiл усебаковых на доyгую i мёртвую зiму. Нягледзячы на гэта бываюць моманты прыгожыя, у якiя можна глядзець на палеткi збажыны i групы дрэy на палянах, а заyсёды ёсьць тут гэта найдзiyнейшая цiша вясковая, якой нiякая частка тутэйшага жыцьця замянiць i yзнагародзiць не можа.

Луна ёсьць вёска без асобай прыгажосьцi, але мае прыгожыя палi, прыгожы сад сапраyды цудоyны, прыгожыя паляны, старыя дрэвы двару. Ёсьць тут дакладней акацыi так вялiзныя, якiх у клiмаце нашым не бачыла нiколi, i вельмi прыгожыя векавыя лiпы.