Маё мястэчка Луна-Воля

Аснову абшчыны, якая налiчвала 25—30 чалавек складалi родзiчы па мацi, таму гэты пэрыяд гiсторыi называецца матрыярхатам. З родавых абшчын з цягам часу yтварылася племя. Колькасьць насельнiцтва y сёньняшнiх межах Беларусi магло быць каля 6000 чалавек.

Той час называюць каменным векам па матэрыялу прыладаy працы. Прыблiзна 4 тысячы гадоy да нашай эры y жыцьцi першабытных людзей адбылiся вельмi важныя зьмены, або, як iх называюць, тэхналягiчная рэвалюцыя: чалавек авалодаy новай тэхнiкай апрацоyкi крэмню, пачаy шлiфаваць прылады працы, навучыyся вырабляць глiняны посуд, вынайшаy лук i стрэлы, ткацтва.

Дзякуючы гэтаму людзi сталi пераходзiць да аселага ладу жыцьця, асвойваць земляробства ды жывёлагадоyлю.

У найбольш зручных для жыльля мясьцiнах рабiлi свае паселiшчы некаторыя абшчыны, ствараючы гнёзды, што добра вiдаць на карце стаянак каменна – бронзавых вякоy, выяyленых ля Песак, Мастоy, Дубна, Луна, на Нёмнi, Шчары, Росi i Зяльвянцы.

Стаянкi каменнага i бронзавага вякоy

Паляваньне ажыцьцяyлялася разнастайнымi спосабамi.

Рабiлi аблавы з выкарыстаньнем агню i ям, высочваньнем з выкарыстаньнем масак. Але найбольш вытрымкi, сiлы i выносьлiвасьцi патрабаваy гон —пераследаваньне жывёлы да яе зьнясiленьня. Для такога паляваньня зiмой выкарыстоyвалiся лыжы. Лукi рабiлi з вяза, дуба, цецiва была даyжынёй 150—180 см. Стрэлы былi драyляныя або трысьняговыя, з крамянёвым наканечнiкам, даyжынёй 70—90 см. Чалавек прыручыy сабаку i меy дамашнюю жывёлу: сьвiней, авечак, коз, коней. Незвычайна вялiкую ролю y жыцьцi першабытнага чалавека адыграy крэмень, пра якi Вольга Іпатава пiша, як пра жывую iстоту: «агонь у жылах крэмню».

Усё найбольш дасканалыя прылады працы першабытныя людзi рабiлi з крэмню, якi зьбiралi спачатку на паверхнi, а потым сталi здабываць у шахце, бо на паверхнi не было камянёy вялiкiх памераy 30—40 см у папярочнiку для вырабу сярпоy, сякер i iншых вялiкiх памераy прылад.

Такiя шахты былi па суседзтву з Лунай па сярэднiм цячэньнi Росi, каля пасёлку Краснасельскi.

Краснасельскiя шахты

Для здабычы крэмню y крэйдавай тоyшчы спачатку выкопвалi калодзеж – ствол дыямэтрам да 1,5 м i глыбiнёй у залежнасьцi ад заляганьня крэмню ад 2 да 8 м. Далей рабiлiся падбоi да 1 мэтра даyжынёй. Даyжэйшыя не рабiлi, каб пазьбегнуць абвалу. Разумней было выкапаць побач новую шахту. Выпрацаваныя шахты засыпалi друзам з суседнiх шахтаy, застаyляючы месцы для майстэрнi па апрацоyцы крэмню.