Биһиги Аан Дархаммыт

Сэп-сэбиргэл к????нэн тугу да сити?эр кыах суох кэмигэр ньуолбар сы?ыаны туту?ан, нуучча судаарыстыбатын билинэн, кини ?рд?к? салалтатын к?м?т?нэн олохтоох бы?ыыны-майгыны к?нн?р?р, омугу ара?аччылыыр суолу-ии?и тобулар ?й-санаа бас-к?с дьо??о киирбит буолуохтаах. Олох-дьа?ах ыараан, бы?ыы-майгы уларыйан истэ?ин аайы Л?г?й курдук дьон тыла-???, дьайыыта табыгастаа?а ?йд?н?н, сыыйа норуот ?й?гэр-санаатыгар олохсуйан, кэли??и к?л??нэ дьон ол с?пт??х суолу туту?ан салгыы сайыннарбыттара биллэр. Оннук дьонтон биирдэстэринэн Ма?ары буолар.

Кини ???-саа?ы сити?э барбакка, бойобуода былаа?ын билинэн к??с-к?м? буолан, бииринэн, нуучча тойотторун, ха?аахтар харахтарыгар быра?ыллан, икки?инэн, дьонун-сэргэтин быстах-бы?ымах бы?ыылартан ара?аччылаан, этэргэ дылы, икки куоба?ы ?л?р?н, Ха?алас улуу?угар биллэр-к?ст?р бас-к?с ки?илэрэ буолар.

1669 сыллаахха улахан уустар ба?ылыктарын тэрээ?ининэн дьа?аах т?л??чч?лэр ааттарыттан 110 ки?и илии баттаа?ыннаах Алексей Михайлович ыраахтаа?ы аатыгар к?рд???? сурук ыыталлар.

Онно киис быста эстибитинэн сибээстээн, дьа?аах т?л?б?рэ олус ыараабытын этэн тураннар, сахалар киниэхэ бэйэлэрэ тиийэн к?рс??эллэригэр, бы?аарсалларыгар к???л к?рд??н суруйаллар. Бу саха оло?ун о?остуутугар, омугу эстииттэн-быстыыттан быы?ыыр суолу тобулууга саамай с?пт??х бы?аарыныы этэ. Ыраахтаа?ы ыйаа?а суох Саха сиригэр хайдах да?аны т?птээх оло?у т?р?тт??р кыах, суут-сокуон суо?а. Сурукка илии баттаабыттар ортолоругар Ма?ары эмиэ баара.

К?рд????лэрэ син таах хаалбата?а.

1676 сыллаахха ыраахтаа?ы ыйаа?ын бы?ыытынан Ма?ары, Нам тойоно Нохто Ньыыкын, Мэ?эттэн Тирэх ?рс?кээйэп буоланнар от ыйыгар Москва?а айаннаан, ол сыл кы?ыныгар тиийэллэр. Ахсынньы 25 к?н?гэр кинилэри ыраахтаа?ы Федор Алексеевич к?рс?р. Сахалар ыраахтаа?ыттан, бастатан туран, саамай ыарыылаах боппуруостарын – бойобуодалар уонна дьа?аа?ы хомуйааччы ха?аахтар ??нэ-тэ?иинэ суох барыыларын бопсор дьа?алы ыларыгар, ?л?р??ттэн ураты кыра дьыаланы (биэс солкуобайга диэри) бы?аарыыны олохтоох тойотторго бэйэлэригэр биэрэллэригэр к?рд???лл?р. Икки?инэн, дьа?аа?ы хомуйааччы дьон ахсааныгар уус ба?ылыктарын кытта киллэрэргэ уонна тойоттору дьа?аах т?л?б?р?ттэн босхолууру модьуйсаллар. Ыраахтаа?ы, дьа?аах т?л?б?р?ттэн ураты, икки туруорсууларын ылынар. Онон, били??инэн эттэххэ, гражданскай дьыала суутун сахалар тойотторо бэйэлэрэ к?р?р бырааптаммыттара. Ону та?ынан дьа?аах хомуйааччы ахсаана саха тойотторун суотугар ха?аахтар ?тт?лэриттэн аччыыр.