На парозе раю

«Божа мой, на што я патрацiла сваё жыццё? Да чаго iмкнулася? Цi не лепш мне было б застацца на сялянскай працы, выйсцi замуж за таго ж Алёшу Здзiтаyскага, нарадзiць плойму дзяцей, дачакацца yнукаy? – спытала яна y сябе. – А цi можна было? Алёшу забiлi, бо хаваyся ад мабiлiзацыi y лесе. А калi б забралi на вайну, наyрад цi вярнуyся б. У нашу вёску з вайны вярнулiся толькi два сталыя чалавекi, якiя недзе былi пры абозе, ды i то адзiн з iх захварэy на сухоты. Маладыя мужчыны yсе палеглi! Пэyна, такi yжо лёс мой».

У дзверы доyга i патрабавальна пазванiлi.

Звычайна так званiла сястра. Клаyдзiя Мiхайлаyна згарнула газету, кiнула на стол i пайшла адчыняць дзверы. Надзя стаяла на лесвiчнай пляцоyцы, цяжка абапiраючыся на кульбаку.

– Божачкi, як жа ты даклыпала на трох нагах? – спытала Клаyдзiя Мiхайлаyна.

– Ты ж не збярэшся. І чым ты тут цэлы дзень займаешся адна?

– Мне з сабою сумна не бывае. Заходзь, Надзя.

Сястра, мажная i няyклюдная, асцярожна пераступiла парог, скiнула атопкi, прайшла y пакой i yвалiлася y крэсла.

Заyважыла газету на стале, сказала:

– Дарма я прысунулася. У цябе yжо ёсць газета.

– Ты баялася, каб я ад цiкаyнасцi не сканала?

– Ай, Клаyка, нашы гады такiя, што нам гора i радасць аднолькава шкодзяць. Думаю: пайду, падзiyлюся на цябе. Ад каляд не бачылiся.

– Прыйшла i добра зрабiла. Мо есцi хочаш?

– Не, нiчога не хачу. Дай толькi вады халоднай з чайнiка. Смага сушыць, дыябет пракляты…

Гаспадыня прынесла з кухнi кубак вады i талерку на якой ляжалi тры яблыкi.

Надзя залпам апусташыла кубак, выцерла далонню вусны.

– Як твае дзецi ды yнукi? – спытала Клава y сястры.

– Халера iх не бярэ. Мы iм трэба, пакуль яны малыя, а як падрастуць, дык нашто тая мацi?

– Не кажы так, Надзя.

– Паспытала б ты майго шчасця. Мужык п’янiца быy. Старэйшы сынок у яго yдаyся. Унукi нейкiя няyважлiвыя ды абыякавыя. Адно што з табою словам i перакiнуся. Аджылi мы сваё, толькi пад нагамi y маладых блытаемся.

– Няyжо я каму замiнаю? – спытала гаспадыня. – У маладых сваё жыццё, у нас – сваё.

Хоць я i старэйшая за цябе на шэсць гадоy, але не лiчу сябе лiшняй на гэтай зямлi.

Надзя памаyчала, пакратала карункавую сурвэтачку на стале, падняла вочы на малады Клавiн фотаздымак i yздыхнула.

– Вядома, жывым у магiлу не палезеш.

Гаспадыня yважлiва паглядзела на сястру i толькi зараз заyважыла, як пастарэла яна за паyгода: мяшкi пад вачамi набрынялi, валляк на шыi значна вырас, уся яна аплыла, налiлася нездаровай паyнатой.