Қанатты сөз – қазына. 1-кітап

Ата?ты Б?сен батырды? алты баласыны? бiреуi. Жастайынан Шектi руы мен т?ркiмендердi? арасында?ы шай?астарда ерлiгiмен к?зге т?скен. Со??ы жылдары негiзгi ?мiрi Ресей отаршылды? саясатына ?арсы к?респен ?ткен. К?тiбар бейнесiн М. ?уезов ?зiнi? «Айман-Шолпан» пьесасында пайдалан?ан.

Ал м?телдi? ма?ынасы: Аты-ж?нi жо? ойланбай, а??ырт с?йлеген адам жазасын алады, сазайын тартады дегенге келедi.

А??АУ АСТЫНДА?Ы АТЫН АЛТЫ АЙ ІЗДЕПТІ

Б?л на?ыл асы?ып-апты?ып ж?рiп, о?ай жерде т?р?ан затты к?п iздеп ?ал?анда, ?мытша?ты??а к?йiнгенде айтылады.

Бiр бай жа?а жалдан?ан жыл?ышы жiгiтке: «Мынаны сен ба?асы?» деп, бiр ?йiр жыл?ыны санап берiп, алдына салады. Жiгiт ?йiрдi? iшiнен бiреуiн ерттеп мiнiп, жыл?ыларды ?рiске айдап кетедi. ?рiстен ?айт?анда: «Осыларды т?гендеп ?ояйын, к??iл тыныш болсын», – деп, санайды. Бiра? ?анша санаса да, бiр жыл?ы кем шы?ады. Содан «Бiреуi ?айда кеткен?» – деп iздейдi. ?йiрiн тастап кете алмай, алдында?ы жыл?ысын айдай ж?рiп, жаз бойы iздеумен болады. Жо?ы табылмай, шаршап-шалды?ып ж?ргенде, бiр кiсi кездеседi.

Жiгiт о?ан жайын баяндап: «Алты ай болды, ?лi таба алмай келе жатырмын» деп, к?йiнiшiн айтады. Жiгiтке жаны ашы?ан шал: «Ал к?не, екеулеп т?гендейiк», – дейдi. С?йтеп екеулеп санап шы??аннан кейiн:

– К?рдi?iз бе, бiреуi жетпейдi, – дейдi жiгiт ренжiп.

– Ал асты?да?ы? ше?

Ол мiнiп ж?рген атына к?з тастайды да, ж?зi бозарып:

– Менi? алты ай жаз iздеп ж?ргенiм осы ?ой деп санын бiр со?ады.

«А??ау астында?ы атын алты ай iздептi» деген с?з содан ?алыпты.

«АРБА?А ХАНМЕН БІРГЕ МІНГЕНБІЗ»

?ырда?ы елдi? басшысы ?лiп, кiмдi басшы ?оярын бiлмей ж?рт ?атты да?дарады. Сол кезде Д?бiнi? анасы самса?ан сары ?олды? алдына келiп: «Талабы бар елдердi? барлы?ы сада? тартсын. Кiмнi? сада?ы са?ым?а байланса, соны бас к?терi?дер», – дейдi. Талаптан?ан ерлердi? б?рi сада? тартады. Бiра? ешбiрiнi? сада?ы са?ым?а то?тай алмайды. Сонда Д?бiнi? шешесi: «Менi? мерген балам тау iшiнде а? аулап ж?р. Соны ша?ырып ?келi?дер, са?ым?а соны? сада?ы то?тар», – дейдi.

Белгiге ж?зiгiн бередi. Елдi? ата?ты билерi барып Д?бiнi ша?ырады. Ал?ашында ол келгiсi келмесе де, шешесiнi? белгiге берiп жiберген ж?зiгiн к?рiп, барма?шы болады. «Мен жанды н?рсеге мiнiп бара алмаймын. Ма?ан к?йме керек», – деп Д?бi шарт ?ояды. ?лкен к?йме жасалып, атын «?а??а», «?а??алы» деп атайды. «?а??а – арба» Алтай елiнi? тiлiнде де айтылады. Арба жаса?ан кiсi ?а??алы аталады. Бара-бара «?а??алы» с?зi ?згерiп, «?а?лы» с?зiне айналады.