Святло далёкай зоркі

«Рана або позна, – пiсаy ён, – а людзi yсвядомяць цягу матэрыяльнай залежнасцi ад нiкчэмнай меншасцi, аб’яднаюцца агульнымi iнтарэсамi i пазбавяцца ад рабства».

Вядома, было б памылковым бачыць у маладым Сержпутоyскiм сталага рэвалюцыянера. Аднак у тым, што iдэi вызвалення народных мас ад прыгнёту царскага самадзяржаyя былi блiзкiмi яму, сумнявацца не даводзiцца. Пацвярджэннем таму можа служыць наступны запiс у названым вышэй сшытку афарызмаy. «У маскоyскiм тэатры, – пiша Сержпутоyскi, – упершыню была пастаyлена “Улада цемры” Л.

М. Талстога. Прысутныя, затаiyшы дыханне, сачылi за развiццём падзей на сцэне. I раптам з галёркi пачуyся малады yсхваляваны голас: “Унiзе – улада цемры, наверсе – цемра yлады”». У зале, па yспамiнах Сержпутоyскага, пачулiся дружныя апладысменты, сярод радоy забегалi палiцэйскiя y пошуках таго, хто пасмеy узняць голас супраць цара i яго памагатых.

У гэтым жа сшытку занатаваны цiкавыя думкi пра мастацтва, музыку, эстэтыку, змешчаны прыказкi, прымаyкi, замалёyкi з жыцця беларускiх сялян.

У 1904 г. Сержпутоyскi закончыy археалагiчны iнстытут. Вольны ад работы час ён праводзiць у бiблiятэках, наведвае Рускае геаграфiчнае таварыства, якое аб’ядноyвала даследчыкаy культуры i быту народаy Расiйскай iмперыi, прымае yдзел у абмеркаваннi экспедыцый Е. Р. Раманава, У. М. Дабравольскага, А. М. Харузiна y цэнтральныя i заходнiя раёны Расii. З’яyляецца гарачае жаданне самому накiравацца y экспедыцыю y родныя сэрцу мясцiны Беларускага Палесся.

У 1906 г. Сержпутоyскi паступае на работу y Рускi музей у якасцi рэгiстратара этнаграфiчнага аддзела.

Пачынаецца новая старонка y яго бiяграфii.

Поклiч нязведаных дарог

У 1906 г. малады даследчык двойчы выязджаy у экспедыцыi y Слуцкi i Мазырскi паветы, даследаваy цяжкадаступную палескую частку Беларусi па левым прытоку Прыпяцi i сабраy у жыхароy непраходных лясоy i балот багатую этнаграфiчную калекцыю. Яе склалi прадметы сялянскага адзення, земляробчыя прылады, прыстасаваннi для лоyлi рыбы i палявання, посуд, узоры вышыyкi – усяго звыш 1000 экспанатаy.

Пра гэта паведамiy сваiм чытачам часопiс «Живая старина» (1907. Вып. 1, отд. 5. С. 9). Акрамя таго, Сержпутоyскi зрабiy мноства фотаздымкаy, малюнкаy прылад i прыстасаванняy, якiмi пастаянна карысталiся сяляне. Свае назiраннi ён запiсваy у асобны сшытак. Азнаямленне з гэтымi запiсамi дае yяyленне аб жыццi палескай вёскi y пачатку XX ст.

Вось як выглядала, напрыклад, у яго апiсаннi вёска Круковiчы Слуцкага павета.