Святло далёкай зоркі

У першым раздзеле – «Жилые и служебные постройки (строительство) и другие сооружения» – аyтар працы грунтоyна, з веданнем справы апiсвае пасяленнi, жылыя i гаспадарчыя пабудовы палешукоy, iлюструе апiсанне малюнкамi, чарцяжамi сядзiб, двароy многiх вёсак Мазырскага i Слуцкага паветаy. Расказваючы пра хаты i сядзiбы багатых людзей з мноствам дапаможных i гаспадарчых пабудоy, ён кантрасна малюе бедную сялянскую хацiну, якая падслепаватымi вокнамi пазiрае на вулiцу.

Падрабязна апiсвае Сержпутоyскi планiроyку жылля, гаспадарчых памяшканняy – сянец, катухоy, свiрнаy, дае высокую ацэнку майстэрству палешукоy, якiя навучылiся будаваць дамы i гаспадарчыя памяшканнi так, каб тыя y дажджлiвае лета не залiвалiся вадой, каб грызуны не забiралiся y свiрны са збожжам, каб памяшканнi добра вентылявалiся.

Гаворачы аб жывучасцi старажытнага yкладу, якi захаваyся з-за iзаляванасцi многiх палескiх вёсак ад знешняга свету, Сержпутоyскi y той жа час адзначае пранiкненне сюды капiталiстычных адносiн, што праявiлася y развiццi кааперацыi, таварнага абмену, у ажыyленнi гандлю.

Яскравым пацвярджэннем гэтага з’яyляецца прыклад арганiзацыi кавальскай справы на Беларускiм Палессi. Прафесiя каваля лiчылася на вёсцы адной з самых пачэсных i неабходных. Пагэтаму yсёй грамадой узводзiyся будынак, дзе павiнна была размяшчацца кузня, у складчыну набывалi неабходнае абсталяванне. Такiм чынам, кузнi з’яyлялiся грамадскiмi вытворчымi прадпрыемствамi. На сялянскiх сходах абмяркоyвалiся кандыдатуры каваля – перавага аддавалася тым, хто валодаy большым майстэрствам, сiлай, карыстаyся па вагай у сялян.

У ролi падручных каваля выступалi заказчыкi. Яны падносiлi вугаль, жалеза, распальвалi горн, дапамагалi каваць. Расплачвалiся за работу хлебам, мясам, соллю, гароднiнай або па дамоyленасцi працавалi пэyны час у гаспадарцы каваля.

Без дазволу сходу каваль не меy права абслугоyваць заказчыкаy з iншых населеных пунктаy.

У адваротным выпадку яго маглi замянiць iншым.

Шмат месца адводзiць аyтар апiсанню вырабу цэглы, будавання мастоy, перапраy, ёзаy[27 - Ёз – збудаванне з жардзiн, вецця, якiмi палешукi перагароджвалi рэкi, каб перабiрацца з аднаго берага на другi.], што ва yмовах непраходных балот мела важнае значэнне. «Дарогi тут непраходныя, – адзначае А. К. Сержпутоyскi.