Святло далёкай зоркі

Нават калi yласнага хлеба не хапала да новага yраджаю, палешукi не пакiдалi y бядзе суседзяy, у якiх па нейкай прычыне загiнуy ураджай.

«Талака». Цiкавае тлумачэнне старажытных народных традыцый знаходзiм у нарысе А. К. Сержпутоyскага «Талака»[44 - Там жа. Вып. 4. С. 210–214.]. Аyтар адвяргае сцвярджэнне У. I. Даля, якi пiсаy, што «талака – работа грамадой за пачастунак». Сяляне бескарысна прыходзiлi, па словах этнографа, на дапамогу аднавяскоyцу, прыносiлi нават будаyнiчы матэрыял. Гуртам выконвалiся работы, плёнам якiх карысталiся yсе аднавяскоyцы.

Размова iдзе аб узвядзеннi плацiн i ёзаy, капаннi студняy, будаyнiцтве лазняy i г. д.

Талака часта мела i iншы сэнс. Яна давала магчымасць чалавеку паказаць сябе y рабоце, служыла своеасаблiвым спаборнiцтвам у спрыце, сiле, уменнi. «Лёс беларускай дзяyчыны, – пiсаy Сержпутоyскi, – у большасцi выпадкаy залежыць ад таго поспеху y працы, якiм яна (дзяyчына) зарэкамендавала сябе y час талакi».

Гаворачы аб «прыгажосцi i высакароднасцi» талакi, Сержпутоyскi з гневам пiша, што гэты старажытны народны звычай часта выкарыстоyвалi y сваiх карыслiвых мэтах памешчыкi, кулакi.

Разумеючы, што талака праводзiцца бясплатна, яны збiралi народ на выкананне асаблiва працаёмкiх работ i пасля iх заканчэння частавалi людзей гарэлкай. Вучоны бачыy у гэтым псаванне панамi выдатнага народнага звычаю.

«О завитках в Белоруссии». У 1907 г. на старонках часопiса «Живая старина» быy апублiкаваны нарыс А. К. Сержпутоyскага «О завитках в Белоруссии (очерк из жизни крестьян южной части Слуцкого уезда Минской губернии)»[45 - Живая старина.

1907. Вып. 1. С. 33–23.], прысвечаны раскрыццю светапогляду палешукоy. Значнае месца адводзiлася y iм прымхам i забабонам.

«Пачынаючы з моманту нараджэння i амаль да самой смерцi, – пiша аyтар, – беларуса, на яго думку, праследуе «нячыстая сiла», а каб яе прадухiлiць або прымусiць працаваць на карысць чалавека, трэба строга прытрымлiвацца выпрацаваных народнай мудрасцю прымхаy i забабонаy – правiл, як трэба рабiць у тым цi iншым выпадку».

Вобразна параyноyваючы гэтыя правiлы з правiламi гiгiены, накiраванымi на падтрыманне здароyя чалавека, Сержпутоyскi зазначае, што y аснове прымхаy i забабонаy ляжаць уяyленнi неадукаванага цёмнага чалавека i рэкамендаваныя дзеяннi для перасцярогi ад нейкай бяды. Яны не маюць нiякай прычыннай сувязi. Так, каб на працягу года быць здаровым, на думку палешукоy, трэба было падчас першага грому патрэсцi дуб.