Святло далёкай зоркі

Мiнск, 1969. С. 27.].

На першы погляд, казка «Іванка Прастачок» адносiцца да сюжэтаy аб змеяборстве. Аднак пры аналiзе яе заyважаюцца новыя рысы сацыяльнага пераасэнсавання гэтага старажытнага вобраза, наблiжэння яго да рэчаiснасцi. Загнiваючага Змея (цара) акружаюць паны i падпанкi, якiя «нiчога не робяць да толькi сала гадуюць. А людзi служаць дохламу Змею, служаць тым гнiлым панам, аддаюць iм апошняе, а самi ходзяць галодныя, халодныя» (Сказки. С. 149). Іванка Прастачок, iграючы на чарадзейнай дудачцы, адкрыта заклiкае народ да паyстання.

Прыкладам таго, як беларуская казка напаyняецца новым сацыяльным зместам i адыходзiць ад традыцыйных вобразаy чарадзейнай казкi, можа служыць твор «З чаго лiха на свеце». Ён вызначаецца вострай сацыяльнай накiраванасцю, фiласофскiм асэнсаваннем рэчаiснасцi, закранае праблему, якая хвалявала сялянства царскай Расii, – праблему свабоднага i забяспечанага жыцця. Казачнiк умела перакiдвае масток памiж рэчаiснасцю – змрочнай, галоднай, беспрасветнай, дзе жменька паноy i падпанкаy прыгнятае мiльёны простага люду, паразiтуе на iх працы, i мiнулым, калi людзi быццам бы жылi заможна i шчаслiва, бяды не ведаючы.

Канец гэтай iдылii настаy тады, гаворыцца y казцы, калi людзi праiгнаравалi наказ Бога жыць памiж сабой у мiры i згодзе, «каб нiхто не меy улады адзiн над другiм».

Як толькi Бог пакiнуy зямлю i падняyся на неба, вылез са свайго сховiшча чорт i стаy падбухторваць дужэйшых i спрытнейшых браць уладу над слабейшымi.

Такiм чынам з’явiлiся на зямлi паны, ад якiх «пайшло такое лiха, што i сказаць не можна». Паны захапiлi зямлю, пачалi марыць людзей голадам, бiць, забiваць iх, насылаць адзiн на другога.

Удала выкарыстоyваючы старажытны матыy вайны чарцей з анёламi, казачнiк М. Кравец указвае на сапраyдных носьбiтаy зла – царскае самадзяржаyе, паноy. У творы яскрава прасочваюцца yзаемаадносiны памiж класамi антаганiстычнага грамадства. Прадстаyнiкi пануючага класа паказаны y выглядзе горкi камянёy, у якой «зверху цяжкае каменне дробных на пясок расцiрае; зверху iх гнятуць другiя, а на тых ляжаць i цiснуць долу яшчэ цяжэйшыя; зверху ж лёг адзiн вялiкi камень».

Нялёгка дастаецца камяням, якiя ляжаць унiзе, але y казцы выказана yпэyненасць у немiнучым краху самадзяржаyя: «Трашчыць куча, трэ каменне… Трашчыць i хутка асядае нiжэй… мабыць, скора затрашчаць падпоркi i рассыплецца yся куча».