Қанатты сөз – қазына. 2-кітап

?ой ?з бетiмен жайыла алмайды да, ашты??а ?шырайды. Б?л жа?дайда ?уелi жыл?ыны жаяды, оны? т?я?ы мы?ты, ?арды б?зып, ол же?iл ж?т?а ?иналмайды. Жыл?ыны? со?ынан ?ойды жаяды, с?йтiп, малды ?ыстан аман алып шы?ады. Бiра? аяз ?атты болса, б?л амал да жарамайды. Онда к?шуге тура келедi. Егер к?шiп, ш?бi мол жерге жетсе, ол жа?сы. Ал о?ан шама келмей, ж?т ауыр болса, ?аза?ты? малы ж?тты? ??рбаны болады. Мы??ыр?ан байлар барлы? малдан айырылып, жалшылы??а жалданып кететiн жа?дайлар кездескен. „Батыр бiр о?ты?, бай бiр ж?тты?“ деген ма?ал осыдан ту?ан».

(С. ?алиев, М. Оразаев, М. Смайылова, 57.).

Мына алма?айып д?ниеде б?гiн бар болса?, ерте? жо? болуы? о?ай деген ма?ынада айтылады.

БАТЫРДАН – САУ?А,А?ШЫДАН – СЫРАЛ?Ы

Бiреудi? олжасы мен табысынан сый д?меткен жа?дайда, осы с?з тiркесiн ауыз?а алады.

«Батырлар олжалы орал?анда, оларды? ?олында?ы олжаны? бестен бiрi хан?а тиесiлi болады да, ?ал?аны со?ыс?а ?атыс?андар?а ?лестiрiледi. Со?ыс?а, жоры??а ?атыс?андар олжадан сау?а с?рап алады. Немесе т?т?ын?а т?скен адамдарды? бiрiн, т?т?ын батырларды да ?арсы жа?ты? адамдары сау?а с?рап, оларды бас бостанды??а шы?арып алу м?мкiндiгi мен х??ын пайдалан?ан.

М?ны сау?а с?рау дейдi. Кейде же?iлген жауынгер ?з басын ?стiп с?рап алып, бостанды??а шы??ан немесе ауыр жазасын же?iлдеткен. Басын аман алып ?алуды? б?л жолын бас сау?алау дейдi.

Ал а?-??с аулап, олжалы орал?ан а?шыдан олжасыны? бiр б?лiгiн с?рап алу салтын – сырал?ы деп атайды.

«Батырдан – сау?а, а?шыдан – сырал?ы» деген с?з содан ?ал?ан».

 (-)

Б?ЙТЕРЕК

«Б?йтерек. ?алам моделiнi? бiр на?тыланып к?рсетiлген н?с?асы ж?не ?аламны? ?ш д?ниесiнi? кiндiк – осi, жал?астырушысы.

?азiретi ?али тауында

Дара? деген а?аш бар. (?аша?ан).

«Ертегiлер» жина?ынан бiз б?йтерекке ?атысты то?ыз рет ?айталанатын трафареттiк сюжеттi есептеп шы?арды?. Сол сюжеттер бойынша б?йтеректi? образын аз да болса жина?тап к?рсетуге болады.

Бiрiншiден, б?йтерек ?аламны? орталы?ы болып табылатын киелi жерде, киелi б?ла? ?асында орналасады.

Ол ?ш д?ниенi жал?ас-тырушы, т?бесi – аспанда, тамыры – жер асты д?ниесiнде орналас?ан. Екiншiден, б?йтеректi? екi полюсiнде алып ?ара??с пен жылан – айда?ар бар, олар дуалистiк ?арама-?арсылы?ты? т?л?алануы болып табылады. ?шiншiден, б?йтеректi? т?бiнде белгiлi бiр мифтiк – киелi процесс ?тедi, б?л – шаманды??а байланысты. Осы жерге батыр келiп жыланды ?лтiрiп, ?ара??с балапандарын ??т?арады, сол е?бегi ?шiн ?ара??с батырды бас?а д?ниеге ?ткiзедi.