Амир Темур севган юрт

Otxona deb ataluvchi qism 70 metrlar uzunlikda, juda ulkan, baland. Toshga shunaqa naqshlar o�yilganki, ular tabiat ijodidan ko�ra iqtidorli usta san’atiga o�xshaydi. Ichkaridan bir parcha sopol topib oldim, u yarim santimetrlar qalinlikda, tirnoqning yuzidan kattaroq, botiq shaklda, sirti yashil rangda sirlangan. Qanday kelib qoldi ekan, yo g�or shiplarida bezak berilgan joylar bo�lganmi? Ayniqsa, Otxonadan chiqishda, shipda inson qo�lining izlari aniqroq qolganga o�xshaydi. Asosiy g�orga kiraverishda aylanma zinalar yasalgani bilinib turibdi.

Ichkari qorong�u bo�lishidan tashqari nam, biron hid sezilmaydi. Devorlar tosh sumalaklar bilan shunday bezanganki, faqat kuchli chiroq yorug�ligida ularning butun sehrini kashf etish mumkin. Vaqti kelib, bu joy muzeyga aylantirilsa, shunda odamlar ashyolardan ko�ra ko�proq g�or devorlarini tomosha qilishsa, ajab emas.

350 metrlardan keyin qilko�prikdek sinovdan o�tkazuvchi qisilma keladi. Barvasta odamlar shu yerda qoldi.

30–40 metr faqat emaklab yuriladi. Namlik ortib boradi, daryo shovqinidek kuchli guvlash quloqqa chalina boshlaydi. Nihoyat, ko�lgacha yetdik. Bu joyga oldin ham 3–4 marta qadamim tekkan. Nazarimda, ko�l atrofi manzarasi o�zgargan, chap tarafdagi tosh uyumlari oldin yo�qdek edi. Bu safar suv bo�yiga 2 metrlar tepadan kelib qoldik. Zehnim ishlamaydi – ko�ldan keyingi teshik – g�orning davomi qayerda? Tosh uyumlaridan sudralib, o�ng tarafga yurdim. Chiroq yorug�ida tanish manzara ko�rindi, faqat suv sathi balandroq edi.

Kechib o�tishga to�g�ri keldi, suv sovuq, etni junjiktiradi. Tizzamdan oshib ketdi. Mayda toshli, qora tuproqli joyga chiqib oldim. Kavak bo�rining uyasiga o�xshardi. Emaklab yuqoriladim, so�ngra qiyalab yurish imkoni bo�ldi. Izimdan Jumanazar va Nurali yetib keldi. Nihoyat, to�rga yaqinlashdik, uning shifti juda baland, kavaklar ko�rinadi, hatto boshi to�qmoqli qoziqdek tosh ham bor. Ehtimol, pastdan arqon otib, yuqoriga chiqish mumkindir.

Bu marra ekspeditsiyaning cho�qqisi hisoblanadi, yo�lga chiqqanimizning yettinchi kuni unga erishdik. Xat qoldirmoqchi bo�ldik. Uchovda ham qog�oz-qalam yo�q ekan. Mayda toshlar (ular g�orga ko�tarilgan odamlar soniga teng–21 ta) bilan «Yosh–91» degan shartli so�zlarni yozdik, ko�rinib tursin uchun belbog�dan yirtib, oq surp bilan o�rab qo�ydik. «Tantanali» marosim tugab, orqaga yo�l oldik.