Амир Темур севган юрт

U odam ruscha javob qaytargan. (Ajab, mahalliy odamlardan rus tilini bilgan kim?)

Urush yillari chekka qishloq dorulomonlikda yashagan, uning «tuprog�i ham don bo�lib ketibdi» degan gap tarqalgan. Urushdan keyin ko�p o�tmay suv elektrstantsiyasi qurilib ishga tushirilgan, bu paytda viloyat markazida ham doimiy elektr manbayi bo�lmagan. Dalalarida turli ekinlar, ayniqsa, kartoshkadan mo�l hosil olingan. Kartoshka mislsiz ko�p bo�lar, tashib olishga Termizdagi harbiy gornizondan mashinalar (har safar o�ttiztagacha) kelarkan.

Odamlarning g�ayrati shunday kuchli bo�lganki, oddiy ish qurollari – bel va ketmon bilan avtomobil yo�li qurgan (qariyb 70 kilometr). To�rt metrdan kam bo�lmagan kenglikda, o�n metrlab qiyalikdagi cho�ng tog� zaminini qirqib tushirish oson emasligini tasavvur qiling.

Yana ko�plab maqtovlarga loyiq qishloq endilikda o�rnida yo�q. Bor bo�lish ham, yo�q bo�lish ham qiyin emas ekan. Tanish so�qmoqlardan zildek xotiralarni yuklab, qorong�u tushganda qishloqqa qaytdik.

Hamrohlar bilan yo�lda uchrashish imkoni bo�lmadi. Uyda xuddi adam sahrosidan qaytgandek ko�rishdik. Ma’lum bo�lishicha, Nazar Qal’adaryo o�zani bo�ylab yo�l boshlabdi, unga Yodgorning (u biz bilan edi) o�rgatishlari yoqmay, o�zicha yo�l tutibdi.

Hammasi soz, gashtli davom etarkan. G�ordan eson-omon chiqishdi, qiyin davr o�tdi, bu yog�i tez ketadi. Odamlarda g�olibona kayfiyat, hayvonlarda… Manavi ayg�ir anavi baytalga xushtor bo�lsa kerak, hayvoniy ishq bilan sevadi chog�i – tezagini iskab chunonam nash’a qiladiki, to�xtab qolsa, o�lsa – yurmaydi.

Toychoqning otasi ham o�zimikan? Birdan… oyog�i daraxt tomiriga kirib qolgan ot gursillab daryoga quladi. Qo�liga arqon ilashib qolgan odam ham siyrilmadan suvga tushib ketdi. Bor bo�yi shalabbo bo�ldi. Ko�tarib qirg�oqqa chiqarishdi. «Tani-joni sog�» ekan. Hushi o�ziga kelgach, ko�zlariga yosh quyildi. Daryoda «jang» davom etardi, hamma suv ichida, yuk xaltalar qalqib yuribdi.

Qora to�nli kishi qo�lini beixtiyor salanglatib oqib borayapti, hoynahoy u behush yoki… bo�lsa kerak. Qirg�oqdagi odam yoshli ko�zlari bilan uni aniq ko�rdi va bor ovozi bilan «ketdi, ho-ketdi» deb baqirdi. Tog�lar jarangladi, ota-onasi, bolalari bir zumda nigohidan o�tdi-da, baralla o�kirib yig�lab yubordi. U uzoq diyda giryon qildi, «ketgan»ni ham tutib olishdi.