Амир Темур севган юрт

Men ul zotga mushtariylarning xatlarini ko�rsatdim, ularda bildirgan ezgu tilaklarni ma’lum qildim hamda o�z munosabatlarini bildirib, biror narsa yozib berishlarini so�radim. Iltimosimni bajonidil qabul qilib, maqola yozdilar.

Sir-sinoatlarga to�la dunyoning ishlarini qarangki, «Oltin daraxt» ustozning hayotlik davrlarida yorug�lik yuzini ko�rgan eng so�nggi bitiklari bo�lib qoldi (marhumlarni xudo rahmat qilsin).

OLTIN DARAXT

Ochil TOG�AY, filologiya fanlari doktori, professor

Amir Temur tarixda shu qadar nodir, bebaho ma’naviy xazinaki, bu xazina uzoq vaqt el ko�zidan pinhon tutilib, qoralab kelindi.

Amir Temur faqat O�rta Osiyoga, musulmon olamiga, turkiy xalqlarga mansub emas, jahonshumul shaxsdir.

Amir Temurni xush ko�rmagan, uning raqiblaridan bo�lgan zamondoshi Ibn Arabshoh (1388–1450) ham buyukligiga tan berib, shunday tavsiflaydi: «Temur bamisoli qadimiy pahlavon avlodlaridan bo�lib, uzun bo�yli, tik qomatli, keng peshonali, katta boshli, g�oyat kuchli va salobatli, bo�lalik, rangi oq-u qizil, lekin dog�siz, bug�doy rang emas, qo�l-oyoqlari baquvvat, yelkalari keng, barmoqlari yo�g�on, poychalari semiz, qaddi-qomati kamoliga yetgan, sersoqol… Ikki ko�zi bamisoli sham bo�lsa-da, shodligi bilinmas, yo�g�on ovozli edi.

U o�limdan qo�rqmas, yoshi saksonga borib qolgan bo�lsa-da, badani to�la va pishiq, xuddi qurch tosh misoli qattiq edi. U bo�lib o�tgan ishga aziyat chekmas va o�zi erishgan yutuqdan shodlanmas edi… Temur tengi yo�q fe’l-atvorli, chuqur mulohazali bo�lib, tafakkur dengizining qa’ri yo�q va uning tadbiri tog�iga na tekislig-u na g�adir-budir orqali yo�l topilardi (ya’ni bepoyon mushohada va tafakkurga ega shaxs edi) … U fikrini peshlash maqsadida muttasil shatranj (shaxmat) o�ynardi».

(Ibn Arabshohning Amir Temur haqidagi «Taqdir ajoyibotlari» nomli ushbu yirik va murakkab asarini iste’dodli olim Ubaydulla Uvatov muvaffaqiyatli tarjima qilgan).

Amir Temur tarixda katta bir davr yaratgan shaxs. Bu davrda xalq hayoti va o�lka taraqqiyoti uchun zarur bo�lgan barcha iqtisodiy, si yosiy, madaniy, ilmiy-texnik va harbiy masalalarning qaror topishi, rivoji, bu sohalarga doir yangiliklar, kashfiyotlar uning nomi bilan bog�langan.