Заҳарли газандалар

Chipor chayonning (Buthus eupeus) zaharidan ajratib olingan ba’zi bir toksinlarning birlamchi strukturasi quyida keltiriladi:

M-C-M-R-S-F-T-T-R-P-D-M-A-Q-Q-C-R-A-C-C-K-G-RG-K-C-F-G-P-Q-C-L-C-G-Y-D insektotoksin I 1;

M-S-M-P-C-F-T-T-D-P-N-M-A-K-K-C-R-D-C-C-G-G-NG-K-C-F-G-P-Q-C-L-C-N-R-NH2 insektotoksin I 5;

V-R-D-G-Y-1-A-D-D-K-D-C-A-Y-F-C-G-R-N-A-Y-C-DE-E-C-K-K-G-A-E-S-G-K-C-W-Y-A-G-Q-Y-G-N-A-C-W-CY-K-L-P-D-W-V-P-I-K-Q-K-V-S-G-K-C-N neyrotoksin M 10;

A-R-D-A-Y-I-A-K-P-H-N-C-V-Y-E-C-Y-N-P-K-G-S-Y-CN-D-L-C-T-E-N-G-A-E-S-G-Y-C-Q-I-L-G-K-Y-G-N-A-C-WC-I-Q-L-P-D-N-V-P-I-R-I-P-G-K-C neyrotoksin M 9;

A-R-D-A-Y-I-A-D-D-R-N-C-V-Y-T-C-A-L-N-P-Y-C-D-ST-C-K-K-N-G-A-D-G-S-Y-C-Q-W-L-G-R-F-G-N-A-C-W-CK-N-L-P-D-D-V-P-I-R-K-I-P-G-E-E-C-R neyrotoksin M 14.

Qora chayonning (Buteolus melanupus) zahari yanada kuchliroq bo�lib, sichqonlar uchun uning LD

1 mg/kg, yanada aktivroq neyrotoksinning kuchi esa 0,239 mg/kg, birlamchi strukturasi quyidagicha: G-V-R-D-G-Y-I-A-Q-P-H-N-C-VY-H-C-F-P-G-S-G-G-C-D-IL-C-K-E-N-G-A-T-Q-G-S-S-C-F-I-L-G-R-G-T-A-C-W-C-KD-L-P-D-R-V-G-V-I-V-D-G-E-K-C-H.

2.3. O�RGIMCHAKLAR (ARANEI) TURKUMI

O�rgimchaklar turkumiga 30 mingdan ziyodroq turlar kiradi, ularning ko�pchiligida zaharli apparati mavjud. O�rgimchaklar hayotida uning zahari katta ahamiyatga ega, chunki u jonivorni oziqlanishi va bolalarini himoyalashni ta’minlaydi. Odam uchun asosan qoraqurt va tarantul xavfli hisoblanadi. Eresus niger degan yirik qorayurt ning chaqishi ham yaxshigina og�riq chaqiradi.

O�rgimchaklarning oldingi bir juft oyog�i – xeliserlari himoyalanish va o�ljani ushlashga xizmat qiladi. Xeliserlar o�rgimchak og�zining oldida bosh ko�krak qismining qorin tomonida qisqa ikkita bo�g�inli kuchli qo�shimchadan tashkil topgan bo�lib, har xil kenja turkum vakillarida turlicha joylashgan.

Yer yuzidagi barcha o�rgimchak turlaridan 700 tasi O�zbekistonda uchraydi. Ana shu o�rgimchaklardan 15 ta turi zaharli hisoblanadi. Yaqinda zaharli o�rgimchaklarning yangi turi – Dal qoraqurti topildi. Hozircha uning areali Qarshi cho�li bilan chegaralangan, xolos. Barcha o�rgimchaklar uchun eng xarakterli xususiyat ularning nozik va nafis tola – ip ishlab chiqarishidir.