Заҳарли газандалар

Tabiiyki g�umbakning parazitlik faoliyatida ong va aqlga o�rin yo�q, albatta bular hammasi instinktdan iborat, xolos.

Haqiqiy o�rgimchaklar – qushxo�rlarni ko�pchilik odamlar yaxshi taniydi, ular orasida yirik paxmoq o�rgimchak bo�lib, ularning bo�yi 10 sm ga yetadi. Tropikada bu oilaning 600 ga yaqin turlari yashaydi. Ularning asosiy ozuqasi hasharotlar bo�lsa-da ba’zan mayda qushlar, kaltakesak, ilon va qurbaqalarni ham tutib yeydi. O�rgimchakda baliq tutadigan qarmoq shaklida yirik va o�tkir jag�lari zaharli bez bilan tutashib ketgan.

Braziliyada tarqalgan daydi o�rgimchak o�ljasini poylab turib birikki sakrab unga tashlanadi, urg�ochisi o�zini himoya qilaturib orqa oyog�iga tayanib dushmanga sakraydi va bir juft o�tkir tirnog�i bilan tishlab zahar soladi. O�tkir tirnoqlari zahar oqib keladigan tomir orqali zaharli bez bilan bog�langan. Bu o�rgimchakni tishlashi natijasida odamlarda kuchli zaharlanish alomatlari kuzatiladi, bunday holat ba’zan qayg�uli yakunlanishi ham mumkin.

O�rgimchakni bo�yi oyog�i bilan 7 sm, boshqa o�rgimchaklar singari 8 ta ko�zi bor. O�rgimchak chaqqan odamlarni davolash uchun zaharga qarshi maxsus zardob ishlatiladi, u Braziliyaning San Paulu shaharida tayyorlanadi.

Brazilyada yashaydigan uncha katta bo�lmagan (4-5 mm) sakrovchi o�rgimchak yanada xavfliroq hisoblanadi. Uning chaqishi natijasida yallig�lanish, xuddi qizdirilgan temirni bosgandek o�ta kuchli og�riq yuz beradi, siydikda qon paydo bo�lib, bir necha soatdan so�ng odam halok bo�ladi.

Janubiy Afrika bushmenlari ana shu urug�ga mansub o�rgimchaklar zaharidan o�zlarining ov kamonlarini o�qlashda foydalanadilar.

Cho�l va sahrolarda yashaydigan paxmoqli biyni odamlar asossiz ravishda zaharli deb hisoblaydilar. Ularda zaharli bez umuman yo�q, binobarin odam uchun u xavfli emas.

Qoraqurt (Latrodectus mactans tredecimguttatus). O�rgimchaklar turkumi vakillari orasida faqat bitta tur, ya’ni qoraqurt o�zining kuchli zahari, yashash tarzi bilan boshqa o�rgimchaklardan farq qiladi.

Qoraqurtning urg�ochisi tim qora rangda bo�lib, gavdasi erkagiga qaraganda bir necha bor katta bo�ladi.

Qoraqurtning zaharli apparati bez va jarohatlovchi moslamadan iborat bo�lib, jonivorning bosh va ko�krak qismida joylashgan, yarim oy shaklida oq rangda, bir tomoni berk, ikkinchi tomoni esa uzunchoq bo�lib, zahar oqib keladigan tomirga ulangan.