Заҳарли газандалар

Ular orasidagi qora o�rgimchaklar kushandalar nazariga tushib, qirilib ketgan, boshqalari esa sharoitga moslashib, ko�zga tashlanmslik uchun oq tusga kirgan, boshqacha aytganda, darvincha tabiiy tanlanish yuz bergan.

Bunday evolyutsion o�ziga xoslik faqatgina qoraqurtlar olamigagina xos emas. O�zbekistonda qoraqurtning yana ikkita turi uchraydi, neger deb ataluvchi qora turi yoriq va kovaklarda hayot kechiradi, uning yaqin qarindoshi lineatus o�rgimchagi esa oppoq bo�lib, buta uchlariga va pastroq daraxtlarga uya qurib yashaydi.

Janubiy rus tarantuli (Lycosa singoriensis). Yirik o�rgimchak, bo�yi 35 mm gacha, tanasi jun tolalar bilan qalin qoplangan. Rangi to�q jigarrangdan deyarli qora ranggacha. Odatda yashab turgan joy tuprog�ini rangida bo�ladi. Cho�l va o�rmon cho�llarda tarqalgan. Yels va Qozon shaharlari kengligida uchraydi. Tuproqdagi chuqur inlarda yashaydi. Tunda ovga chiqadi, kunduz kunlari inida yotadi. Xeliseri bilan odamni tishlaganda shish paydo bo�ladi va ancha joyga tarqaladi, og�riq bir kechayu kunduz davom etadi, bemor o�zini og�ir xis qiladi, uyquga tortadi, sovuq qotadi, yurak tez uradi va ter bosadi.

Zahar tarkibida toksik polipeptidlar va fermentlar gialuronidaza, proteazalar arginin efirlarining esterazalari mavjud. Shuningdek, tarantul zahari tarkibida spirmin, spermidin, putressin, kadaverin kabilar topilgan.

Barcha hayvonlarga zahari salbiy ta’sir ko�rsatadi.

Bo�g�imoyoqlilarni falanj qilib qo�yadi, sutemizuvchilarning ichki a’zolarida gemorragiya va nekroz alomatlari kuzatiladi. Sichqonlar uchun LD

15 mg/ kg, zahar tarkibidagi toksin M-11,780, 104 aminokislota qoldig�idan tashkil topgan, beshta disulfid bog�lar bilan barqarorlashgan. Ana shu toksin silliq muskullarga ta’sir etib ularni qisqartiradi.

Butli o�rgimchak (Araneus diadematus). Yirik o�rgimchak urg�ochisi 25 mm gacha, orqa tomoni qizg�ish, och qizil yoki jigarrang tusda bo�ladi, yelkasida but shaklida aniq oq dog�lari bor.

Uzoq shimolgacha keng tarqalgan. Daraxt, butalarda hayot kechiradi, inida g�ildiraksimon to�r to�qiydi.

Odamni chaqqan joyida qattiq og�riq boshlanadi, teri ostiga qon quyuladi, bosh og�riydi, bo�g�inlarda og�riq paydo bo�ladi. Uning zahridan odamlarning halok bo�lganligi haqida ishonchli ma’lumotlar yo�q.