Заҳарли газандалар

Dala sharoitida besh haftalik chaqaloqni onasi chumoli ini yaqinida uxlatib utni ustiga yotqizib ketgan. Himoyasiz chaqaloqqa son-sanoqsiz chumolilar galasi hujum qilib uni talagan, ko�z, og�iz, burun, quloqlariga kirib chaqib tashlagan. Organizmning umumiy zaharlanishi oqibatida go�dak halok bo�lgan.

Ma’lumki, timsohlar tuxum qo�yish yo�li bilan ko�payadi. Bunday tuxumlarga qiron keltiradigan dushmanlar ham, ya’ni yirtqich hayvonlar ham bisyor. Bu borada chumolilar ham jiddiy kushandalardan hisoblanadi.

Tuxum pardasidan ozod bo�lishga intilayotgan jajji timsohchalarga chumolilar galasi hujum qilib bir necha daqiqalar ichida uni yeb qo�yadi. Shuning uchun ham ona timsohlarda nasl uchun qayg�urish xususiyati yaxshigina rivojlangan, ya’ni tuxumdan chiqishga qiynalayotgan bolalariga onasi yordamga keladi va bolalarini avaylab og�zida tishlaganicha xavfsizroq joyga ko�chiradi.

Bitlar (Anoplira). Odam va sutemizuvchilarning tashqi terisida yashaydigan mayda (6 mm gacha) parazitlarni birlashtiradi.

Bitning yon tomonida ikkita sodda ko�zi, ko�kragida 3 juft oyog�i bor, 200 ga yaqin turi mavjud. Bitlar so�ruvchi hasharotlarga kiradi. Ularning og�zida joylashgan a’zolari xo�jayinni qalin terisini teshib qonini so�rishga moslashgan. Og�iz qismi sanchuvchi ninaga aylangan. Qonni so�rish jarayonida qizilo�ngachining oldingi qismi kengayadi va nasos singari ishlaydi. Yaxshigina rivojlangan so�lak bezlaridan chiqadigan suyuqlik qonni ivishiga qarshilik ko�rsatadi. Odamda parazitlik qiladigan bosh biti (Pediculus humanus) ikkita formada uchraydi: P.h.capitis va P.h.vestimenti (kiyim biti). Qov biti odamning badanidagi junli joylarda (boshdan tashqari), shuningdek soqol, qosh va hatto kipriklarda ham bo�ladi. Erkagi 1 mm, urg�ochisi 1,5 mm kattalikda bo�ladi. Bosh biti 140 tacha, kiyim biti 300 ga yaqin, qov biti 50 tacha sirka (tuxum) qo�yadi. Sirkasi uzunchoq bo�lib, qattiq qobiq bilan qoplangan. U shilimshiq modda yordimida sochga yoki kiyimga yopishib turadi. Sirka 36-37 darajada 4-6 sutkada, 23 darajada 16 sutkada bitga aylanadi. Bitlar toshmali tif, qaytalama tif va boshqa kasalliklar tarqatadi. Qizig�i shundaki, mazkur urug�ning boshqa ikkita turi odamsimon maymunlar – gorillada va shimpanzeda uchraydi. Mazkur parazitlarning qarindoshligi odam va odamsimon maymunlarning yaqinligini ko�rsatadigan dalillardan biridir.