Беларуская лiтаратура

Паэзiя Яна Чачота нараджалася на скрыжаваннi розных стылёвых пачаткаy: класiцызму, сентыменталiзму, рамантызму, рэалiзму з вялiкай доляй народнасцi.

У баладзе Яна Чачота пад назвай “Магiла Мiндоyга” распавядалася пра народную памяць аб адным з першых каралёy Вялiкага Княства Лiтоyскага Мiндоyгу:

У Навагрудку дагэтуль

Ёсць гара Мiндоyга.

Там ляжыць ён, яго помнiць

Люд наш будзе доyга.

Быy ён свой кароль, лiцвiнскi,

Меy калiсьцi сiлу.

Ды абманам жыy. Абман той

Звёy яго y магiлу.

Не прытрымлiваючыся адзiнай “святой веры”, атрымаyшы дзеля кароны “абманнае хрышчэнне” (К.

Цвiрка), кароль не yстояy i перад iншай спакусай – адабраць жонку y князя Даyмонта: ён сiлай затрымаy яе, калi тая прыехала на пахаванне сваёй сястры – жонкi Мiндоyга. Нальшчанскi князь Даyмонт забiy князя Мiндоyга, адпомсцiyшы за жонку.

Песня-паданне завяршаецца маралiзатарска-павучальным запытаннем, але далёка не двухсэнсоyным, а прамым, строгiм, патрабавальным:

Што ж з таго, што yздзеy карону

Князь сваёй парою,

Раз не yстояy перад тою

Жонкаю чужою?

У творчай спадчыне Яна Чачота – “Спевы пра даyнiх лiцвiнаy”, п’ескi, лiрычныя сцэнкi, вадэвiль, драматычная паэма “Малгажата з Зэмбацiна” – пра вернае каханне жанчыны да рыцара, паэма “Тыртэй”, прысвечаная Адаму Мiцкевiчу, напiсаная да дня яго нараджэння (1819), у якой аyтар напрарочыy сябру славу вялiкага паэта славянскага свету.

Найбольшы yклад зрабiy Ян Чачот у беларускую фалькларыстыку. Запiсы беларускiх народных твораy засведчылi невычэрпнасць i багацце духу i таленту беларускага народа.

Адам Мiцкевiч (1798–1855) – найвялiкшы паэт Польшчы, ролю якога для польскай лiтаратуры можна параyнаць з той роляю, якую адыгралi y рускай лiтаратуры А. Пушкiн, ва yкраiнскай – Т. Шаyчэнка, у беларускай – Я. Купала i Я. Колас, нарадзiyся на Беларусi i y сваёй творчасцi абапiраyся на матэрыял, узяты з беларускага жыцця, апiсваy прыроду роднага яму беларускага краю. “Калi y палякаy з’явiyся Мiцкевiч, яны yжо перасталi зважаць на паблажлiвыя заyвагi якiх-небудзь французскiх цi нямецкiх крытыкаy, не прызнаваць польскую лiтаратуру азначала б толькi паказваць сваё yласнае дзiкунства”, – адзначаy рускi пiсьменнiк-дэмакрат М.

Чарнышэyскi.

Паэтаy нараджае час. Час, у якiм жыy А. Мiцкевiч, быy часам, калi тварылi y лiтаратуры А. Пушкiн, iншыя паэты пушкiнскай эпохi. Гэта быy час бурлiвых iдэйна-палiтычных пошукаy, сацыяльнага i нацыянальнага абуджэння народаy, актыyнага рэвалюцыйнага руху y Еyропе.