Беларуская лiтаратура

У Расii y 1825 г. выйшлi на Сенацкую плошчу на чале сваiх вайсковых атрадаy дзекабрысты, дваране, удзельнiкi тайных рэвалюцыйных таварыстваy, вышэйшыя афiцэры, якiя разам з салдатамi перамаглi “каранаванага злодзея” Напалеона Банапарта, прайшлi да Парыжа i бачылi, як жыве yся Еyропа. Яны выступалi з патрабаваннямi роyных правоy для грамадзян, дамагалiся змен у грамадска-палiтычным ладзе.

Адам Мiцкевiч

З 1817 па 1823 г. у Вiленскiм унiверсiтэце дзейнiчалi тайныя таварыствы студэнтаy – фiламатаy i фiларэтаy, актыyную ролю y якiх адыгрываy i Адам Мiцкевiч.

У 1830 г. на радзiме Мiцкевiча yспыхнула паyстанне палякаy пад кiраyнiцтвам генерала Хлапоyскага, мэтай якога было вызваленне Польшчы з-пад улады царскай Расii, што тады называлi “турмой народаy”. У 1848 г. спачатку y Італii, а потым у Францыi адбылiся паyстаннi, у ходзе якiх вялася актыyная yзброеная барацьба з рэакцыяй. Народы падымалiся на рэвалюцыйную барацьбу. “Свабода, Роyнасць, Братэрства” было напiсана на сцягах паyстанцаy. Той час увайшоy у гiсторыю Еyропы як “вясна народаy”.

Ян Парандоyскi, выдатны польскi даследчык лiтаратуры, у кнiзе “Алхiмiя слова” адзначаy: “Мiцкевiч быy паэтам усяго толькi некалькi гадоy, i яны далi yсё – ад балад да “Пана Тадэвуша”. Пасля гэтага ён жыy i дзейнiчаy як палiтык, публiцыст, лектар унiверсiтэта i апостал, закончыy жыццёвы шлях салдатам. Але ва yсiх сваiх пераyтварэннях ён заyсёды заставаyся паэтам, таму што паэтычная творчасць складаецца не толькi з адных вершаy: ёю з’яyляецца i yсё жыццё сапраyднага паэта”.

Адам Мiцкевiч яшчэ пры жыццi стаy сiмвалам барацьбы польскага народа за свабоду i незалежнасць. Ён нiколi не заставаyся yбаку ад рэвалюцыйнага руху, з’яyляyся перадавым грамадскiм дзеячам сваёй эпохi, прыхiльнiкам прагрэсiyных iдэй часу. Лiтаратурная творчасць паэта стала здабыткам усёй сусветнай культуры.

Зорка А. Мiцкевiча yспыхнула на небасхiле i павяла яго па жыццi 24 снежня 1798 г. Паэт нарадзiyся на хутары Завоссе, непадалёку ад Навагрудка.

Гэта былi землi летапiснай Лiтвы. Усе думкi аб радзiме, усе мары аб будучынi звязаны з ёю. “Лiтва – мая Айчына,” – паyтараy паэт.

У XVI ст. Лiтва i Польшча, беларускiя i польскiя землi, злучылiся y адну дзяржаву. Будучы паэт выхоyваyся y сям’i, дзе панавалi польская культура, польская мова, польскi патрыятызм. Бацька паэта, Мiкалай Мiцкевiч, належаy да дробнапамеснай шляхты, прымаy удзел у нацыянальна-вызваленчым паyстаннi 1794 г.