Беларуская лiтаратура

пад кiраyнiцтвам Тадэвуша Касцюшкi, таму выхоyваy сына y традыцыях патрыятызму i свабодалюбства. Бацька генiя польскай лiтаратуры служыy адвакатам пры гарадскiм судзе y Навагрудку. Мацi – Барбара Маеyская – была родам з вёскi Варонча. Маленькi Адам рана пазнаёмiyся з жыццём простых беларускiх сялян, любiy прыроду Навагрудчыны, часта бываy сярод рыбакоy на возеры Свiцязь, меy шмат сяброy у маёнтках Варонча, Туганавiчы, Шчорсы, Мядзвядка, Малюшычы, якiя знаходзiлiся непадалёку ад Навагрудка.

У 1807 г. Адам Мiцкевiч паступiy вучыцца y Навагрудскую дамiнiканскую школу, дзе yпершыню пачаy пiсаць вершы.

Закончыy школу y 1815 г., паступiy у Вiленскi yнiверсiтэт на фiзiка-матэматычны факультэт, але праз год перавёyся на гiсторыка-фiлалагiчны факультэт. Прага да прыгожага пiсьменства перамагла. Настаyнiкам, а пазней i сябрам на yсё жыццё для Мiцкевiча стаy прафесар Іаахiм Лялевель, заснавальнiк польскай гiстарыяграфii.

Студэнцкi сябра Ігнат Дамейка пазнаёмiy Адама Мiцкевiча з Марыляй Верашчакай, якая жыла y Варончы.

Каханне да яе паэт пранёс праз усё сваё жыццё. Хоць iм i не суджана было застацца разам, вобраз каханай натхняy Мiцкевiча на паэтычную творчасць.

У 1818 г. Мiцкевiч ужо закончыy унiверсiтэт, працаваy у Коyна настаyнiкам павятовай школы, бачыy цяжкае жыццё, галечу простага люду, разумеy неабходнасць барацьбы за рэвалюцыйныя пераyтварэннi. Мiцкевiч актыyна yдзельнiчаy у дзейнасцi студэнцкiх арганiзацый. “Песня Адама”, “Песня фiларэтаy” – прызнаныя гiмны фiламатаy. А. Мiцкевiч – аyтар вядомай “Оды да маладосцi”, якая доyгi час заставалася папулярнай сярод моладзi:

Разам, сябры маладыя!.

.

У шчасцi для yсiх – нашы мэты святыя;

Розумам дужыя, у цвеце i сiле,

Разам, сябры маладыя…

Мiцкевiч i яго сябры верылi, што iх намеры – правiльныя, думкi – чыстыя, настроi – узнёслыя, мэты – высокiя. Але царскi yрад Расii палохалi самi спробы yтварэння арганiзацый сярод студэнцтва, праяyленне вольналюбiвых настрояy на yскраiнах царскай iмперыi, што разглядалася як iмкненне “адкалоць” лiтвiнскiя i польскiя землi, як жаданне “аддзялiцца” ад цэнтра.

У 1822 г. у Варшаве было выкрыта “Патрыятычнае таварыства”, а y 1823 г. пачалiся судовыя працэсы па справе таварыстваy фiламатаy i фiларэтаy. Узнавiлiся рэпрэсii. Арыштаваных пасадзiлi y адзiночныя камеры Базыльянскага манастыра, якi ператварыyся y турму. Больш за паyгода вялiся допыты. Мiцкевiча арыштавалi 23 кастрычнiка 1823 г. Калi закончылася следства, 21 красавiка 1824 г.