Беларуская лiтаратура

Падобна да таго, як у старажытнасцi лiчылася, што Зямля трымаецца на трох кiтах, так i беларуская лiтаратура, можна сказаць, заснавана на трох асноyных культурных падмурках-першакрынiцах.

Першы з iх бярэ свой пачатак у агульнаславянскай лiтаратуры з яе рэалiстычным падыходам да жыцця, стылявой эмацыянальнасцю. Агульнаславянская скiраванасць праяyлялася ва yсiм: у выбары сюжэта, у характарыстыцы персанажаy, у пачуццёвай насычанасцi слова, якое перадавала самыя розныя душэyныя станы.

У беларускай лiтаратуры хутка i iнтэнсiyна развiвалiся разнастайныя стылявыя плынi: рэалiстычна-канкрэтная, лiрычная, рамантычная, фантастычная, прыгоднiцкая, натуралiстычная, фiласофска-канцэптуальная.

Другi падмурак, на якiм заснавана беларуская лiтаратура, – элементы вiзантыйскай, найперш духоyнай, культуры, пранiкненне якiх узмацнiлася пасля прыняцця хрысцiянства на землях Кiеyскай Русi y канцы X ст. Разам з верай у свядомасць уваходзiлi паняццi размежавання дабра i зла, пошукi iсцiны, сэнсу жыцця.

З Вiзантыi ехалi вазы з кнiгамi y манастыры Навагрудка, Полацка, Турава.

Вiзантыйская дзяржава была шматэтнiчнай. Яе насялялi многiя народы, у тым лiку i славянскiя, у прыватнасцi балгары. У фармiраваннi i развiццi лiтаратуры i мастацтва Вiзантыi славяне адыгралi вялiкую ролю. І менавiта праз “усходнехрысцiянскае культурнае кола” пашыралася хрысцiянства на беларускiя землi, што абумовiла yзнiкненне пiсьменнасцi на Беларусi y X ст.

Вiзантыйская лiтаратура развiвалася на грэчаскай мове. Большасць лiтаратурных помнiкаy Вiзантыi загiнула, але тое, што захавалася, сведчыць аб блiзкасцi да антычнай культурнай спадчыны. Вiзантыйская культура сiнтэзавала мастацтва шматлiкiх народаy i yплывала на культуру тых этнасаy, якiя былi звязаны з Вiзантыйскай дзяржавай палiтычнымi, гандлёвымi i iншымi сувязямi.

Ад старажытнасцi i да сённяшняга часу жывiлi i жывяць беларускую лiтаратуру каларыт i стыхiя народнага жыцця.

Таму трэцi падмурак, бадай, самы важны пласт беларускай культуры – фальклор. Фальклорная плынь у беларускай лiтаратуры надзвычай моцная. Беларуская проза, паэзiя, драматургiя пачыналiся з невялiкiх вусных апавяданняy, сцэнак, маналогаy, дыялогаy, жартаy, анекдотаy, бытавых цi лiрычных замалёвак, абразкоy, бiблейскiх прытчаy, вершаy, якiя здаyна жылi y народзе. Існуе думка, што фальклорная традыцыя дамiнуе y нашай лiтаратуры.