Беларуская лiтаратура

У сучасным мастацтве поруч з рэалiстычнымi падыходамi развiваюцца таксама авангардысцкiя i постмадэрнiсцкiя тэндэнцыi.

Францiшак Багушэвiч (1840–1900)

Ф. Багушэвiч – першы вялiкi нацыянальны паэт, якi пiсаy пра iснаванне беларускай нацыi, выразна адзначаючы агульнасць псiхалогii народа i яго мовы, якая “i ёсць адзежа душы”, акрэслiваючы межы роднай старонкi: “Там, братцы, яна, дзе наша мова жывець: яна ад Вiльнi да Мазыра, ад Вiцебска за малым не да Чарнiгава, дзе Гродна, Мiнск, Магiлёy, Вiльня i шмат мястэчкаy i вёсак…” Так пiсаy Ф.

Багушэвiч у прадмове да сваёй паэтычнай кнiгi “Дудка беларуская”, выдадзенай у Кракаве y 1891 г. Пасля Ф. Скарыны yпершыню Багушэвiч заявiy аб сваёй прыналежнасцi да нацыянальнага паэтычнага свету да мовы народа пра якую ён пакiнуy свой мудры запавет: “Шмат было такiх народаy, што страцiлi найперш мову сваю, так як той чалавек прад скананнем катораму мову займе а потым i зусiм замёрлi. Не пакiдайце ж мовы нашай беларускай, каб не yмёрлi!” Ён быy паyстанцам у 1863 г. , выступаy са зброяй у руках, пазней стаy следчым i адвакатам – мужыцкiм заступнiкам. Такiм жа заступнiкам гарапашнага люду ён стаy i y лiтаратуры. У паэме “Кепска будзе!” Ф. Багушэвiч выводзiць на авансцэну героя – юнака яшчэ падлетка пазбаyленага yласнага iмя. Беларускi люд, як той “Алiндарка з калiндарка”, упершыню пачынаy усведамляць, што яны, тутэйшыя жыхары, – беларусы, iдуць нялёгкiмi шляхамi самапазнання i самавызначэння. Без долi нарадзiyся чалавек на гэтай зямлi, прайшоy праз здзекi, глум, гвалтаванне, бяспраyе, праз астрог i пастарунак, каб пераканацца, што датуль “кепска будзе”, пакуль людзi не адчуюць сябе людзьмi i не знойдуць праyду на свеце, не набудуць, як i герой паэмы, у рэшце рэшт, свайго iмя.

Жыццёвая рэальнасць паyстае y Ф. Багушэвiча y трагiчным асвятленнi. Гэта была сапраyды трагедыя народа, за якiм гора iшло па пятах, дыхаючы y патылiцу (“Гора”), калi “не надта свабодна y гэтай свабодзе”. Паэт завастрае праблемы гора i нядолi сялянства, паказвае iх узбуйнена, аголена, непрыхарошана.

Вершы “Бог не роyна дзеле”, “Праyда”, “Ахвяра”, “Не цурайся”, “Чаго бяжыш, мужычок?”, “Калыханка” пабудаваны на народна-песенных традыцыях. Настраёвыя, эмацыянальныя, iнтанацыйна багатыя, яны сваiм размоyна-бытавым каларытам нагадваюць галашэннi, дыялогi, маналогi, сцэнкi, звароты, дзе падрабязна гаворыцца пра розныя жыццёвыя сiтуацыi, нявыкрутку i тупiкi, у якiя траплялi простыя сяляне.