Беларуская лiтаратура

Уражваюць дакладнасць мастацкiх дэталей, уменне паэта стварыць яркiя i запамiнальныя, сапраyды тыповыя малюнкi беларускай парэформеннай рэчаiснасцi. Крытычны, выкрывальны пафас жывiць усю творчасць Ф. Багушэвiча, ён умела карыстаецца iронiяй, сарказмам. У многiх творах падаюцца народная фiласофiя быцця, маральна-этычныя законы, якiя прымушаюць чалавека трымацца праyды, справядлiвасцi, сумленнасцi.

Ф. Багушэвiч – заснавальнiк крытычнага рэалiзму y беларускай лiтаратуры. Заслуга паэта y тым, што ён стварыy тыповы вобраз селянiна-беларуса, паказаy яго не заскарузлым мужычком, нехлямяжым, вечным няyдачнiкам, а дасцiпным, мудрым, iранiчным, з трывалымi жыццёвымi каранямi i глыбокай фiласофiяй.

Ф. Багушэвiч нiколi не парываy свае сувязi з народам, i дзякуючы менавiта яму беларускi народ i беларуская лiтаратура набылi сваё yласнае iмя.

Элiза Ажэшка (1841–1910)

Мастакоy слова нараджаюць вялiкiя падзеi. Пiсьменнiцай Элiза Ажэшка (дзявочае прозвiшча Паyлоyская) стала пад уплывам паyстання 1863–1864 гг.

пад кiраyнiцтвам Кастуся Калiноyскага за свабоду Беларусi ад прыгнёту царызму.

Будучая пiсьменнiца нават хавала y сябе дома пэyны час пасля разгрому паyстання аднаго з кiраyнiкоy паyстанцаy – камандзiра атрада Рамуальда Траyгута. Апавяданне “З гадоy голаду”, аповесцi “Нiзiны”, “Дзюрдзi”, “Хам”, раман “Над Нёманам” з’явiлiся вынiкам глыбокага роздуму над трагедыяй жыцця беларускага сялянства з яго галечай, бяспраyем, вынiшчэннем роду. Па iдэйным змесце i галоyным пафасе мастацкая проза Э.

Ажэшкi блiзкая да лiрыкi Францiшка Багушэвiча. Усё жыццё i творчасць пiсьменнiцы звязаны з Гродна, з Кобрынам. Свае творы яна пiсала на польскай мове, але матэрыялам для iх заyсёды служылi лёс i духоyныя пошукi беларускага сялянства.

Аповесць “Хам” Э. Ажэшкi мае цiкавы i займальны, напоyнены драматызмам сюжэт. Гэта твор аб сустрэчы звычайнага вясковага рыбака – сялянскага сына – з гарадской пакаёyкай, жанчынай, якая паходзiла з заможнага асяроддзя, але на долю якой прыйшлося столькi гора, бяды, здзекаy, колькi, мажлiва, мала хто перажываy у вёсцы.

Ужо сваёй назвай аповесць скiравана да лёсу простага чалавека, якога абражаюць, з кiм не лiчацца, навечна, здавалася б, прыклеiyшы да яго здзеклiвую мянушку Хам, але якi выяyляе высокiя духоyныя сiлы, учынкi якога хоць i выклiкаюць неyразуменне y блiзкiх яму людзей, але ва yсiм характарызуюцца паслядоyнасцю, пазначаны yпартасцю характару.