Беларуская лiтаратура

Хоць i абвiнавачвалi yзвышэнцаy у каставай замкнёнасцi, адасобленасцi, эстэцтве, акадэмiзме, але настроенасць на вырашэнне сур’ёзных задач у лiтаратуры не магла не выклiкаць павагi. «Узвышша» – унiкальнае лiтаратурнае аб‘яднанне маладых паэтаy i празаiкаy, якiя стварылi выдатныя творы беларускай лiтаратуры сусветнага yзроyню, непераyзыдзеныя yзоры нацыянальнага слоyнага мастацтва.

Характар самастойнага аб’яднання насiла “Полымя” (1927), у якое yваходзiлi Я. Колас, Я. Купала, Ц. Гартны i якое iснавала пры аднайменным часопiсе.

Аб’яднанне не вылучала нiякай эстэтычнай праграмы i лiчылася пазастатутным.

Пралетарска-сялянская беларуская суполка “Проблiск” (1926) праiснавала мала, у яе складзе былi Я. Бобрык, А. Гурло, Т. Кляшторны, А. Звонак. “Беларуская лiтаратурна-мастацкая камуна” (1927–1928) мела лефаyскi yхiл, у яе yваходзiлi Я. Скрыган, М. Шалаеy, П. Шукайла, якiя намагалiся пiсаць “пад Маякоyскага”, пераймалi канструктывiстаy, спрабавалi даць новыя вершаваныя yзоры рэвалюцыйнага кiрунку.

Былi яшчэ лiтаратурныя гуртоyкi “Мiнскi перавал” (1927), “Звеннi” (1925). Яны аб’ядноyвалi паэтаy i празаiкаy, якiя пiсалi на рускай мове (С. Пiлiтовiч, Р. Кобец, Р. Бунтар i iнш.).

Утварэнне груповак, аб’яднанняy, а таксама iх рэарганiзацыя, самалiквiдацыя i паяyленне новых плыняy доyжылася да 1932 г., пакуль не была прынята пастанова ЦК ВКП (б) “Аб перабудове лiтаратурна-мастацкiх арганiзацый”, пасля чаго yсе лiтаб’яднаннi былi распушчаны, утвораны аргкамiтэт i пачалася непасрэдная падрыхтоyка да першага з’езда беларускiх савецкiх пiсьменнiкаy (1934).

Бурнае лiтаратурнае жыццё 20-х гадоy павольна yваходзiла y свае берагi. Але водгаласы тых “вiрлiвых” дзён чулiся яшчэ доyга y лiтаратуры i грамадска-палiтычным жыццi рэспублiкi. Маладая беларуская лiтаратура шукала новыя формы мастацкага спасцiжэння жывой, хутказменлiвай рэчаiснасцi.

* * *

У 20-я гады iмклiва развiвалiся yсе лiтаратурныя жанры. Асаблiвы росквiт атрымала паэзiя, найперш беларуская паэма.

З’явiлiся першыя беларускiя раманы, дасягнулi значных вяршынь драматургiя i крытыка. Выйшлi з друку зборнiкi паэзii: “Завiруха” М. Чарота, “Па беларускiм бруку” А. Александровiча, “Сонечнымi сцежкамi” А. Дудара i iнш.

Маладыя аyтары эксперыментавалi, шукалi новыя формы (“Ранiца рыкае” Я. Пушчы, “Гвалт над формай” М. Грамыкi), пiсалi пра рэвалюцыйнае абнаyленне (“Ветры буйныя” П. Труса, “Чарнакудрая радасць” А. Вольнага, “Песнi працы i змагання” Ц. Гартнага).