Беларуская лiтаратура

За гэтую асаблiвую прывязанасць да ваеннай тэматыкi y адрас лiтаратуры, у тым лiку беларускай, не аднойчы гучалi папрокi, што, маyляy, падзеi вайны займаюць зашмат месца y мастацкiх творах, што ваеннае супрацьстаянне стала для многiх пiсьменнiкаy ледзь не своеасаблiвай рэлiгiяй. Занадта балючымi i цяжкiмi былi yспамiны аб вайне y народа Беларусi. Таму найбольш трывалае месца y нашай лiтаратуры занялi матывы чалавечых страт i чалавечага болю, расчараванняy i пакут, матывы гвалту i здзекаy з чалавечай прыроды, апiсаннi таго, якiмi агромнiстымi высiлкамi i далёка не yсiм удавалася выжыць i заставацца з чалавекам у ваеннае лiхалецце.

Для беларускай лiтаратуры найбольш трывалыя поспехi надоyга былi звязаны з распрацоyкай вострых i набалелых праблем мiнулай вайны. Старажытная зямля Беларусi, з яе шматпакутным народам, якая па сваiм геапалiтычным становiшчы знаходзiцца нiбы на сямi вятрах i не раз станавiлася арэнай, полем крывавых бiтваy, здолела столькi вынесцi, перажыць, ды не зламацца, не загiбець, а выстаяць.

Адзначым дзеля справядлiвасцi, што вайна i ваеннае супрацьстаянне малявалiся y беларускай лiтаратуры y розныя часы па-рознаму. Умоyна можна вылучыць пяць этапаy у асвятленнi падзей мiнулай вайны ва yсёй беларускай лiтаратуры.

Першы этап звязаны з паказам вайны перамаганоснай, маштабнай, эпахальнай, вайны народаy, франтоy, ставак, падполля i тылу, вайны партызанскай. У лiтаратуры панавала так званая “тэорыя бесканфлiктнасцi”. Жыла эйфарыя перамогi y грамадстве. У такiх творах Беларусь паyставала yся агнi пажарышчаy (“У агнi” I.

Гурскага), малявалася згуртаванасць народаy перад небяспекай усеагульнага вынiшчэння (“Згуртаванасць” М. Ткачова), паказвалiся гераiчныя старонкi змагання (“Брэсцкая крэпасць” К. Губарэвiча, “Канстанцiн Заслонаy” А. Маyзона), апiсвалiся найбольш удалыя ваенныя аперацыi па вызваленнi роднага краю ад ворагаy-чужынцаy (“Мiнскi напрамак” I. Мележа). Паэтычныя радкi гучалi заклiкам да святой барацьбы з захопнiкамi (“Беларускiм партызанам” Я. Купалы, паэма “Беларусь” П. Броyкi). Ваенны час разглядаyся не iначай як час лёсавызначальны, а падзеi, з iм звязаныя, заставалiся на доyгi час векапомнымi (“Векапомныя днi” М. Лынькова).

У такiх творах яшчэ не было месца людскiм адчуванням, асабiстым бедам, трывогам за заyтрашнi дзень, на першым плане – батальныя сцэны, подзвiгi героя y, военачальнiкаy i камандзiраy. Дзеяннi адбываюцца глабальным маштабе, у штабах на фронце i партызанскiх зямлянках.