Беларуская лiтаратура

Беларуская проза моцная перш за yсё паказам падзей мiнулай вайны. Тут прыярытэтнае месца займае Васiль Быкаy.

Празаiк пiша “сваю” вайну, знаходзячыся “на бестэрмiновай перадавой” (А. Адамовiч). Ён апавядае пра радавых вайны, што вынеслi на сваiх плячах увесь цяжар ваеннага лiхалецця, пра “пралетарыят” пярэдняй лiнii акопаy, пра тых, хто бяжыць у атаку або засыпаны зямлёю, каго “дабiваюць”, “дакалочваюць” мiнамi, снарадамi, хто iдзе здабываць партызанскi харч цi yзрывае варожы эшалон, хто штурмуе варожыя yмацаваннi.

Вось атака, яшчэ атака (“Праклятая вышыня”). Пiсьменнiк вырашае y сваiм творы, што лепш – весцi людзей цi гнаць iх, як на бойню, у атаку (“Яго батальён”). Як прайсцi праз выпрабаваннi i застацца чалавекам (“Пайсцi i не вярнуцца”)? Аказваецца, што на вайне многае залежыць ад самога чалавека. Як неабходна, чаго б гэта нi каштавала, дажыць да свiтання, не замерзнуць, не памерцi, каб унесцi свой, хай невялiкi, але такi неабходны yклад у агульную перамогу (“Дажыць да свiтання”).

Аповесць “Знак бяды” напоyнена фiласофскiм зместам.

Колькi тут “знакаy” – прыкмет чалавечай бяды! Запусцелы хутар – знак поyнага вынiшчэння чалавецтва. Калi прыйшла бяда, нiчым яе не спынiць, не адвесцi. Дык цi не лепш, каб яе, бяды, зусiм не yзнiкала.

Аповесць В. Быкава “Сотнiкаy” – твор аб узыходжаннi i падзеннi чалавека. Узыходжанне на п’едэстал славы, чалавечнасцi, дабра, праyды. І падзенне y чорную прорву здраднiцтва, калi, хочучы перахiтрыць “самога сябе”, чалавек пайшоy на змову з уласным сумленнем, падмануyся, каб выжыць.

Але сам не выратаваyся, а душу д’яблу прадаy, стаy забойцам i yжо як збавення шукае смерцi.

Маральна-этычныя праблемы аyтару лягчэй было вырашыць на матэрыяле вайны. Ды i матэрыял гэты добра знаёмы пiсьменнiку. Ён усю вайну ваяваy у пяхоце. Імя лейтэнанта В. Быкава было нават выбiта на абелiску над брацкай магiлай, мацi атрымала на яго пахавальную. А ён выжыy.

Пра падзеi на Беларусi y першыя днi вайны, калi фронт адкацiyся на yсход, а y невялiчкую вёсачку Верамейкi неyзабаве павiнны прыйсцi немцы, пра жыццё i барацьбу пад нямецка-фашысцкай акупацыяй расказвае пiсьменнiк Іван Чыгрынаy у пенталогii “Плач перапёлкi”, “Апраyданне крывi”, “Свае i чужынцы”, “Вяртанне да вiны”, “Не yсе мы згiнем” (1996).

З сучаснай прозы сапраyдным адкрыццём новага мацерыка чалавечага быцця сталi раманы Вячаслава Адамчыка “Чужая бацькаyшчына” (1978), “Год нулявы” (1983), “I скажа той, хто народзiцца” (1987), “Голас крывi брата твайго” (1990).