Донишманд устанинг ҳикмати

– Bu qoyamikan? – endi tomni teshib o�tishga chog�lanayotgan tomchi raqibining kimligini aniqlashtirib olmoqchi bo�lganday yaltirab qo�ydi.

– Yo�g�-e, odam bo�lsa kerak, – dedi boshqasi.

– Agar odam bo�lganida birinchi zarbdayoq aqlini yig�ib, harakatga tushardi, – deyishdi tajribali tomchilar.

– Unda ayiq bo�lsa kerak, – deb taxmin qildi yana bir tomchi.

– Ayiq bo�lganda boshiga ikki tomchi tushgandayoq o�ziga kelardi, – deyishdi tajribali tomchilar o�z tajribalaridan kelib chiqishib.

– Dеmak, bu qoya ekan! – deb xulosa chiqardi tomni teshib o�tishga chog�lanayotgan tomchi va ortidan yana bir yuzu o�n ikki ming tomchini ergashtirib Ayiq odamning boshini mo�ljalga oldi.

Ketma-ket tushaversa tomchi ham toshdan og�ir bo�lib ketarkan. Jon shirinlik qilib Ayiq odam ari talayotgandek dodlaganicha, o�z uyidan qochib chiqib tikka Ustaning darvozasi oldiga kelib qoldi.

Darvozani taqillatdi.

Usta chiqdi.

Qarasa, dag�-dag� titraganicha qo�shnisi turibdi.

– Keling, qo�shni, tinchlikmi? – deb so�radi Usta.

Ayiq odam bor gapni aytib berdi. Тomchilardan nolib, kulbasining tomidan chakka o�tmagan joy qolmaganini shikoyat qildi.

– Ayb o�zingizda, – dedi Usta, u shunaqa, to�g�ri gapni kim bo�lsayam, betiga aytardi. – Issiq kunlarda tomingizni suvoq qilganingizda bunaqa ahvolga tushib o�tirmasdingiz.

– Endi nima qilsam ekan? – deb so�radi Ayiq odam, u juda no�noqligidan nima qilishini ham bilmasdi.

Usta yelkasini qisdi.

Shunda Ayiq odamning ko�zi darvozaxonadagi narvonga tushib qoldi-yu, dardining davosi topilgandek suyunib:

– Narvoningizni berib tursangiz, – dedi.

– Narvonni nima qilasiz? – deb so�radi Usta.

– Тomga chiqib chakka o�tayotgan joylarni tuzatib tushaman, – dedi Ayiq odam.

Usta, hozir loygarchilikda behuda ovora bo�lasiz, dеmoqchi bo�ldi-yu, «narvon so�rab turganim uchun bergisi kelmayapti», deya o�ylab ko�ngliga kelmasin, degan xayolda indamadi.

U narvonni tomga qo�ydi.

O�zi bir amallab tomga chiqib nimalardir qila boshladi.

Sharros yomg�ir yana quyib yubordi.

Ayiq odam shosha-pisha pastga tushdi.

Uning oyog�ida poyafzali bor-yo�qligi ham noma’lum edi. Lekin, oyog�iga botmon loy yopishgani chin edi.