Капитан Грант болалари

Bunday yo�l yurishda biz hech qayerdan chiqmaymiz, deydi.

‒ Menga qarang, Paganel, ekspeditsiyamizning maqsadini va nima uchun biz doim sharqqa qarab yurishimizni unga tushuntirib berolmaysizmi?

‒ Bu juda qiyin-da, – dedi Paganel, – geografik graduslarning nimaligini u mutlaqo tushunmaydi-ku, hujjatning tarixi esa unga xayoliy narsa bo�lib tuyuladi.

‒ Qiziq, – dedi mayor jiddiy, – u so�zlab berilgan voqeani tushunmasmikan, yoki so�zlab berayotgan odamning so�ziga tushunmasmikan?

‒ Eh, Mak-Nabbs! – dedi Paganel.

– Hali ham siz mening ispancha so�zlashuvimga shubha bilan qaraysiz-a!

‒ Bir harakat qilib ko�ring, muhtaram do�stim! – dedi mayor.

‒ Harakat qilib ko�raman.

Paganel patagoniyalik oldiga keldi-da, unga ekspeditsiyaning maqsadini tushuntira boshladi. So�z boyligi yetishmay qolgandan, shuningdek ekspetsiyaning ba’zi jihatlarini hinducha anglatish qiyinligidan va unga ba’zi tafsilotlarni tushuntirshi juda qiyin bo�lganidan geografiya olimi tez-tez to�xtab qolardi.

Shu payt geografiya olimiga qarash kayf edi: u har xil imo-ishoralar qilar, ispan so�zlarini iloj boricha aniq talaffuz qilishga tirishar, umuman shunday jon kuydirar ediki, peshonasidan marjon-marjon ter oqardi. So�z boyligi yetishmay qolganda u qo�lini ishga soldi. Paganel sakrab otdan tushdi-da, qumga geografik karta chiza boshladi, qumda birin-ketin meridianlar bilan kesishib o�tgan parallellar, ikki okean, ular o�rtasidagi materik va undan Karmenga o�tadigan yo�l paydo bo�ldi. Birorta ham o�qituvchi bunchalik mushkul ahvolga tushmagan bo�lsa kerak.

Talkav geografning butun xatti-harakatlarini xotirjamlik bilan yaxshilab kuzatib turdi, lekin uning qiyofasidan tushunayotgan-tushunmayotganini bilib bo�lmasdi.

Geografiya olimining darsi yarim soatdan ortiqroq davom etdi. Nihoyat Paganel jim bo�ldi, betidan oqib tushayotgan terni artdi-da, patagoniyalikka qaradi.

‒ Tushundimi? – deb so�radi Glenarvan.

‒ Hozir bilamiz, – dedi Paganel. – Agar tushunmagan bo�lsa, men yana tushuntirishdan bosh tortmayman.

Talkav qimirlamadi ham, biror og�iz so�z ham aytmadi. U shamol sekin-sekin o�chirib ketayotgan chizma-chiziq kartadan ko�z uzmas edi.

‒ Xo�sh? – deb so�radi Paganel.

Talkav uning savolini eshitmagandek turardi.