Казка становіцца быллю

Майя верылi, што yнутры гэтых натуральных структур знаходзяцца yваходы y падземны свет, па якiм блукаюць i багi, i душы памерлых людзей. Вядома, што y шэрагу гарадоy майя будавалi пад галоyнымi храмамi штучныя падзямелля, якiя iмiтуюць сапраyдныя сеноты. У дадзеным выпадку пасля двухгадовага даследавання археолагi прыйшлi да высновы аб тым, што сенот Сан-Андрэс у вераваннях майя дакладна лiчыyся уваходам у замагiльны свет. І галоyным доказам гэтага яны называюць ахвярнае каноэ. Дарэчы, яго даyжыня складала 2,15 метра, шырыня – 45 сантыметраy, а вышыня – 36,5 сантыметра.

Па словах археолага Хесуса Гальегоса, перавага костак браняносца i наяyнасць плюсневых костак чалавека наводзяць экспертаy на думку аб рытуальным выкарыстаннi каноэ i яго размяшчэннi y пячоры да таго, як яна была затопленая. Вядомыя здольнасцi браняносца плаваць i нават хадзiць па дне, надоyга затрымлiваючы дыханне, былi намёкам на тое, што гэта жывёла без праблем магло yвайсцi y падземны свет. Гэта адпавядае yяyленням майя аб затопленых пячорах, як пра парталах y касмаганiчнае прастору. Дарэчы, першапачаткова археолагi лiчылi, што знаходкi адносяцца да позняга класiчнага перыяду (830-950 гг. н.э.), якiм датуюцца практычна yсе прадметы y сеноце Сан-Андрэс. Але радыёвуглероднае датаванне драyнiны каноэ паказала, што арганiчны матэрыял датуецца XVI стагоддзем.

З кнiгi Цiхамiрава А. Е. i Цiхамiравай м. а., навука аб казках-2. "Ridero", Екацерынбург, 2021

Казка з навуковымi каментарамi. Навуковыя каментары y дужках.

Марскi цар i Васiлiса Прамудрая

За трыдзевяць зямель, у трыдзесятым дзяржаве жыy-быy цар з царыцаю; дзяцей у iх не было. (За трыдзевяць зямель – у старажытным рахунку па дзявяткi: трыдзевяць-дваццаць сем, трыдзесяць – трыццаць, гэтак жа i двунадзесятыя Святы – 12 галоyных праваслаyных святаy па старадаyнiм рускай рахунку, параyнайце з нямецкiмi лiчэбнiкамi, якiя чытаюцца з апошняй лiчбы). Паехаy цар па чужых землях, па далёкiх баках; доyгi час дадому не бываy; на тую пару нарадзiла яму царыца сына, Івава-царэвiча, а цар пра тое i не ведае.

Стаy ён трымаць шлях у сваю дзяржаву, стаy пад'язджаць да сваёй зямлi, а дзень-то быy гарачы-гарачы, Сонца так i пекла! І напала на яго смага вялiкая; што нi даць, толькi б вады выпiць! Агледзеyся вакол i бачыць непадалёк вялiкае возера; пад'ехаy да возера, слёз з каня, прылёг на жывот i давай глынаць сцюдзёную ваду. П'е i не чуе бяды; а цар марскi yхапiy яго за бараду.