Маё мястэчка Луна-Воля

Цывiльным кiраyнiком Гродзенскага павету быy прызначаны Ян Каменьскi yладальнiк Мiнявiч з Луненскай воласьцi. Ян Каменьскi заслугоyвае таго, каб аб iм i яго лёсе было расказана падрабязьней, што будзе зроблена y аддзельным апавяданьнi пазьней.

«Кастусь Калiноyскi сярод паyстанцаy 1863 г.» Карцiна Пётры Сергiевiча

Унук паyстанца Язэпа Шамета з в. Дубраyляны (апошнi час жыy у Седзянеyцах) успамiнаy, што яго дзед быy сувязным паyстанцкiх атрадаy, што y нашай мясцовасьцi дзейнiчала каля трох тысяч паyстанцаy, узброеных драбавiкамi, шаблямi, пiкамi ды косамi.

Пасьля паразы каля Кнышава Язэп Шамет вывез з поля бою параненага паyстанца Жалезьнякоyскага з в. Хамiчы, а самому yдалося пазьбегнуць палону. Мясцовыя сяляне вялiкай актыyнасьцi y паyстаньнi не праявiлi, але калi паyстанца агiтатара з в. Камянчаны Івана Алiзара арыштавалi, то 30 сялян зьяyiлiся y Луненскае валасное праyленьне, зьбiлi старшыню Малашку i вывезьлi y невядомым накiрунку. Але на самой справе «Малашка (Malaszko) Ян, с. Шымона, войт Лунна, быy арыштаваны y першыя днi сакавiка 1866 г. [? памылка – 1863] за захаванне паyстанчай лiтаратуры. У той час меy 45 гадоy», гэта значыць – быy паyстанцам.

Невядома, якую пазыцыю y адносiнах да паyстаньня занялi гаспадары маёнтка Луна, але ён не быy абкладзены часовым зборам з маёнткаy памешчыкаy польскага паходжаньня на yтрыманьне сельскiх каравулаy у пэрыяд з 1 кастрычнiка 1863 г. да 1 мая 1864 г. Сельскi каравул у Луна складаyся з дзяржаyных сялян Ваyпянскага i Дубнаyскага вясковых грамадзтваy, якiя забясьпечвалiся хлебам з запасных абшчынных магазынаy, а грашовыя сродкi выдзялялiся з харчовага i мiрскага капiталаy.

22 лiпеня 1863 года Гродзенскi губэрнатар Уладзiмiр Бобрынскi па прапанове Вiленскага генэрал – губэрнатара Мiхаiла Мураyёва распараджаецца «о строжайшем запрещении женщинам носить траур, а мужчинам польские национальные костюмы или же другие революционные знаки». Аб'ява аб гэтым была надрукавана y «Гродненских губернских ведомостях» i аддзельнымi публiкацыямi.

У І864 г. Паyстаньне было задушана, а Кастусь Калiноyскi 22.03. І864 г. павешаны на Лукiскiм пляцы y Вiльнi i тайна пахаваны, каб i магiлы яго не было. У «Лiсьце з-пад шыбенiцы» ён пiсаy для свайго народу: «…Браты мае, мужыкi родныя. З-пад шыбенiцы маскоyскай прыходзiць мне да вас пiсацi, i, можа, раз астатнi. Горка пакiнуць зямельку родную i цябе, дарагi мой народзе.