Знатныя гісторыі: эліта Гродна ў перыяд XVI—XVIII стагоддзяў

Падобныя iдэалы могуць выглядаць надзвычай прагрэсiyнымi, у межах перыяду iснавання Рэчы Паспалiтай, аднак менавiта шляхецкая вольнiца, у вынiку, i загубiла гэтую магутную еyрапейскую дзяржаву.

Рэлiгiя

Акрамя мiлiтарызму, у падмурку iдэалогii мясцовай шляхты ляжаy яшчэ адзiн найважнейшы элемент. Асновай светапогляду лiтвiнскага дваранства была вера, i нягледзячы на рэлiгiйную талерантнасць, наяyнасць у краiне шляхты праваслаyнага, пратэстанцкага, унiяцкага веравызнання, усё ж найбольш зручным для прасоyвання па кар'ернай лесвiцы, у перыяд XVII—XVIII стагоддзяy, быy менавiта каталiцызм.

Не выпадкова таму, што гарадзенскi стараста Фрэдэрык Сапега, якi жыy у першай палове XVII стагоддзя, перайшоy у каталiцтва, перастаyшы быць «схiзматыкам», i нават заснаваy у Гродне кляштар дамiнiканаy, як бы дэманструючы сваю актыyную падтрымку каталiцкай веры.

Варта тут адзначыць i магутны гродзенскi род Валовiчаy, радавой пахавальняй якiх была старадаyняя Прачысценская царква, пабудаваная яшчэ y XII стагоддзi.

Але y XVII стагоддзi yсе заyважныя прадстаyнiкi гэтага дома з'яyляюцца каталiкамi, i y iх шэрагах знаходзiцца нават кiраyнiк каталiцкай царквы ВКЛ, вiленскi бiскуп Яyстафiй Валовiч.

Спроба шэрагу магнатаy XVI стагоддзя, такiх як Астафiй Валовiч, прасоyваць у ВКЛ пратэстантызм, увогуле была няyдалай.

Значныя праваслаyныя роды актыyна пераходзiлi y каталiцтва, i на пачатку XVIII стагоддзя вышэйшая праслойка дваранства была амаль выключна каталiцкай.

Панаваy каталiцызм i y асяроддзi гродзенскай шляхты XVIII стагоддзя.

Па yспамiнах Яна Ахоцкага, выхаванне шляхцiча-каталiка, у веры касцёла, пачыналася yжо y калысцы. Нядзiyна таму, што фанатычна настроеных каталiкоy сярод шляхты было шмат.

Маёмаснае расслаенне

Фармальная роyнасць усiх прадстаyнiкоy шляхецкага саслоyя, вядома, нiяк не перашкаджала шырокаму ранжыру дваран ВКЛ на аснове iх рэальнага yплыву.

Расслаенне шляхты было надзвычай моцным, i беззямельнага шляхцiца-галоту аддзяляла ад самых забяспечаных дваран, прынамсi y маёмасным плане, значна шырэйшая прорва, чым тая, што размяжоyвала яго з сялянамi.

Бедны шляхцюк мог хадзiць у драyляных лапцях i жыць у доме свайго гаспадара, напрыклад, сярэдняга шляхцiца, у якасцi слугi. У гэты ж самы час, верхняя праслойка шляхты, гэта значыць, магнатэрыя, валодала вялiкай колькасцю рухомай i нерухомай маёмасцi. Гарады, вёскi, землi i незлiчоныя сяляне – усё гэта складала yласнасць алiгархiчнага класа элiты ВКЛ.