Святло далёкай зоркі

Прыпамiналiся розныя выпадкi, што адбывалiся некалi з тымi, у гонар каго наладжвалiся асянiны, прыводзiлiся iх парады, настаyленнi жывым. А потым пераходзiлi да надзённага, набалелага, разважалi пра будучы yраджай, жывёлу, пра дзяцей i yнукаy.

У рытуале асянiн бачыцца высакароднасць беларускага селянiна, яго павага да блiзкiх, старэйшых, пераемнасць пакаленняy, чаго так не хапае нам сёння y жыццi.

У 1916 г. у Мазырскiм павеце А. К. Сержпутоyскi быy сведкай таго, як на асянiны y адну з вёсак прыйшлi прадстаyнiкi мясцовых улад, пiсары, папы, iх жонкi.

Яны выпрошвалi y сялян яйкi, збожжа, грэчку, лубiн, грыбы, нават лапцi i валёнкi. Адзiн поп звалок з сядзiбы вялiзную ступу.

* * *

Шырокая эрудыцыя А. К. Сержпутоyскага, веданне матэрыяльнай i духоyнай культуры беларускага народа праявiлiся y яго шматлiкiх працах па беларускай этнаграфii. У рэцэнзii на кнiгу А. М. Харузiна «Славянское жилище в Северо-Западном крае», якая выйшла y 1907 г. у Вiльнi, ён адзначае не толькi моцныя, але i слабыя яе бакi. Адным з галоyных недахопаy, на думку вучонага, з’яyляецца выбар аб’екта даследавання.

Замест тыповых для карэннага беларускага насельнiцтва пабудоy Харузiн вылучыy толькi тую частку, у якой прыкметны yплыy iншых народнасцей – палякаy, лiтоyцаy. Па Мiнскай, Магiлёyскай i Вiцебскай губернях аyтар кнiгi выкарыстаy зусiм нязначны матэрыял, хаця менавiта тут найбольш поyна захавалiся старажытныя пабудовы. Рэцэнзент выказвае здзiyленне, што y аналiзуемай iм кнiзе адсутнiчаюць звесткi аб такiх распаyсюджаных у палескай частцы Беларусi па цячэннi ракi Пронi збудаваннях, як свiронкi, клецi, палаткi на дрэвах (для начлегу i засад пры паляваннi на звяроy), адонкi або сцяжары (аснова для стагоy). Аyтар нi словам не абмовiyся i пра культавыя збудаваннi – крыжы, каплiцы, цэрквы, касцёлы, надмагiльныя помнiкi i г. д.

Не згаджаецца Сержпутоyскi i са сцверджаннем Харузiна, што беларуская сялянская хата бярэ свой пачатак ад клецi. Ён раiць аyтару кнiгi пазнаёмiцца з вынiкамi этнаграфiчных экспедыцый, якiя рэгулярна друкуюцца на старонках газет i часопiсаy, а таксама y навуковых зборнiках Рускага геаграфiчнага таварыства.

Глыбокае веданне гiсторыi, права, звычаяy народа знаходзiм у рэцэнзii А. К. Сержпутоyскага на працу К. Т. Анiкiевiча «Сенненский уезд Могилевской губ.: Опыт описания в географическом, этнографическом, бытовом, промышленном и историческом отношениях, с картою уезда, схемою двух озер и рисунков в тексте»[52 - Живая старина. 1908. Вып. 4. С. 511–513.