Святло далёкай зоркі

].

Адзначаючы вялiкую работу аyтара па грунтоyным апiсаннi меж павета i валасцей, збiраннi легенд i паданняy пра камянi, азёры, якiя y народзе называюцца святымi, Сержпутоyскi y той жа час крытыкуе Анiкiевiча за тое, што пры апiсаннi раслiн i жывёл ён абмяжоyваецца толькi мясцовымi назвамi, што знiжае навуковую каштоyнасць працы. Рэцэнзент раiць аyтару кнiгi больш крытычна адносiцца да афiцыйных статыстычных справаздач, у якiх значна завышаецца доля абшчыннага yладання зямлёй.

Крытыкуючы Анiкiевiча за тое, што y яго кнiзе мала новых звестак пра Сенненскi павет, Сержпутоyскi высмейвае заяву генерал-губернатара князя Хаванскага, якi тлумачыy прычыны пагаршэння народнага дабрабыту нiзкiмi цэнамi на вiно i пражываннем яyрэяy на тэрыторыi павета.

«Як гэта нагадвае сучасную бюракратычную панацэю ад усiх няшчасцяy», – iранiзуе рэцэнзент.

У рэцэнзii yказваюцца i iншыя недахопы работы Анiкiевiча. У прыватнасцi, на думку Сержпутоyскага, аyтар удзялiy вельмi мала месца высвятленню складу насельнiцтва, яго этнаграфiчным асаблiвасцям, быту, духоyнай i матэрыяльнай культуры, на скажонай рускай мове друкуе тэксты песень, змяшчае малюнкi нiзкай якасцi.

А. К. Сержпутоyскi yмеy у кароткай рэцэнзii выкласцi сутнасць пытання, звярнуць увагу чытача на асноyныя праблемы, закранутыя y рэцэнзаваным творы. Так, у рэцэнзii на кнiгу В. І. Сергiевiча «Крестьянское право и общинное землевладение в Архангельской губернии первой половины XVIII века»[53 - Живая старина. 1907. Вып. 2. С. 25.] ён правiльна падмячае, што, распрацоyваючы сялянскую рэформу, Кацярына II i сенат клапацiлiся не пра тое, каб сялянам стала жыць лягчэй, а пра тое, якiм чынам памножыць свае багаццi праз павелiчэнне падушных падаткаy.

На канкрэтных прыкладах вучоны пераканаyча даказвае, што, хоць зямля выдзялялася абшчыне, на самай справе ёй на правах уласнасцi валодалi канкрэтныя сяляне – члены абшчыны. Абшчына не мела права адабраць у iх гэтыя надзелы нават тады, калi сяляне пераязджалi на жыхарства y iншае месца.

«Земледельческие орудия Белорусского Полесья». Вывучэнне духоyнага жыцця, маральнага аблiчча беларускiх сялян А. К. Сержпутоyскi цесна yвязваy з вывучэннем iх матэрыяльнай культуры, быту, заняткаy. У 1910 г. ён апублiкаваy сваю новую працу «Земледельческие орудия Белорусского Полесья: к этнографии белорусов-полешуков южной части Слуцкого и северной половины Мозырского уездов Минской губернии»[54 - Материалы по этнографии России. СПб., 1910. Т. 1. С. 45–49.].