Ислам модернизациясы. 1 Бөлім

Сопылы? 4 кезе?нен т?рады: Шари?ат – ислам за?дарын м?лтiксiз орындау; Тари?ат – ш?кiрт р?лiндегi жа?ашылды? кезе?i, ?з еркiн ?стаз бен Алланы? еркiне ба?ындыру?а ?мтылу; Ма?рифат – ?исынсыз жолмен жеткен т?жiрибесiз бiлiм; А?и?ат – ила?и а?и?атты ??ыну. Сопылы? т?жiрибенi? ма?ызды элементi зiкiр болып табылады, оны? барысында д??а формулалары бiрнеше рет ?айталанады. Зикирлер тыныш (хафи) ж?не ?атты (д??р) болуы м?мкiн, соны? iшiнде музыка мен барабанды ?олдану.

??рантану ж?не хадистану

Ислам ???ы?ымен ты?ыз байланыста ??рантану (?сiресе т?псiр) ж?не хадистану сия?ты дiни п?ндер дамыды.

Ашыл?ан деректердi тере?iрек т?сiну ?ажеттiлiгiнен алыпсатарлы? теология – калам д?ниеге келдi. К?л?мнi? негiзгi м?селелерi ила?и сипаттар мен ила?и болмысты? ара?атынасы, сондай-а? та?дыр мен та?дау еркiндiгi м?селесi болды. Антикалы? философияны?, ?сiресе аристотелизмнi? ассимиляциясы н?тижесiнде араб тiлдi перипатетизм пайда болды, оны? е? iрi ?кiлдерi ?л-Фараби, Ибн Сина ж?не Ибн Рушд. М?сылман мемлекетiнi? ?леуметтiк, оны? iшiнде ???ы?ты? нормалар ж?йесi 8 ?асырды? бiрiншi жартысына дейiн негiзiнен ислам?а дейiнгi бастау ал?ан ж?не ?з ?ызметiн жал?астыр?ан нормалардан т?рды. Халифатты? ???ы?ты? ж?йесi бастап?ыда римдiк-византиялы?, сасанды?, талмудты?, шы?ыс христианды? ???ы?ты? кейбiр элементтерiн ж?не арабтар жаулап ал?ан аума?тарды? жеке жергiлiктi ?дет-??рыптарын ?абылдады, оларды? к?пшiлiгi кейiнiрек исламдандырылды ж?не фикхке енгiзiлдi. 8 – 9 ?асырды? бiрiншi жартысында фикх-фи?? ?ылымыны? ?зiндiк тiлi мен ?дiстемесi дамыды; ???ы?ты? шешiмдердi? негiзгi ?айнар к?здерi ??ран мен с?ннет болды. М?сылман ?ауымыны? бiрауызды пiкiрi – иджма – ???ы?ты? шешiмдердi? дербес ?айнар к?зi ретiнде танылды. Фу?а?ар кез келген практикалы? с?ра?тар?а ??ран мен с?ннеттен жауап алуы керек деген ?орытынды?а келдi ж?не оны алуды? ?дiс-т?сiлдерi (?л-истинбат) бiртiндеп дамып келедi. Олар ижти?адты? негiзi болды. ??сас бойынша жа?а нормаларды т?жырымдау шарттары б?рыннан белгiлi шешiмдерден пропорционалды? за? (илла?) алу ар?ылы белгiлендi, осылайша ???ы?ты? шешiмдердi? та?ы бiр ?айнар к?зi – ?ияс танылды. ?иясты? танылуы фи??ты? ерекше ба?ыты – «усул ?л-фи??ты?» пайда болуын белгiледi. Шамамен 10 ?асырда фи?? а?ырында дербес дiни п?н ретiнде пайда болды. 9-10 ?асырларда с?нниттiк т?рт негiзгi м?з?аб ?алыптасты: ханафи, малики, шафи?и ж?не ханбали. Шииттiк исламда ?азiргi уа?ытта жафарит (имами), з?йди ж?не исмаилит мазхабтары ?рекет етедi.