Ислам модернизациясы. 1 Бөлім

?рбiр мазхабты? iлiмдерi е?бектерде баяндал?ан, оларды? к?пшiлiгi ерте ж?не классикалы? орта ?асырларда мазхабты? негiзiн салушылар, оларды? е? жа?ын ш?кiрттерi мен iзбасарлары жаз?ан. 9-?асырды? ортасынан бастап с?нниттерде бiрте-бiрте ?ткеннi? iрi фа?ихтары ?ана ижти?ад?а ???ылы деген пiкiр ?алыптаса бастады. 10 ?асырды? ортасында ?нсiз консенсус?а ?ол жеткiзiлдi, б?л жа?а м?з?абтарды? ???ы?ты? шешiмдердi (п?туа) т?жырымдау т?сiлдерiнi? ?зiндiк ж?йесiмен пайда болуын м?мкiн етпедi. Белгiлi бiр м?з?абты? iлiмiн ?стану ?ажеттiлiгi та?лид деп аталады.

Осы кезден бастап фикхтi? дамуы мойындал?ан м?з?абтар аясында жал?асын тапты. 19 ?асырды? екiншi жартысында е? дамы?ан ислам елдерiнi? ???ы?ты? ж?йелерiнде фикх ???ы?ы ?з орнын негiзiнен Батыс Еуропа ?лгiлерiнен к?шiрiлген за?намалар?а бердi. Н?тижесiнде фикх негiзiнен жеке м?ртебелiк ?атынастарды реттеуде ?з орнын са?тап ?алды. Фи?? за?ыны? дамуы ?шiн 19 ?асырды? екiншi жартысы – 20 ?асырды? басында. Билiктi? тапсырмасы бойынша дайындал?ан, бiра? мемлекеттiк мойындауын алма?ан шы?армаларды? за? жобалары т?рiнде пайда болуы т?н болды[28]. 19 ?асырды? екiншi жартысынан бастап жалпы тенденция фикх р?лiнi? т?ра?ты т?мендеуiне ?арамастан, м?сылман хал?ыны? басым б?лiгi бар елдерде фи??ты? жекелеген салалары, институттары мен нормалары ?лi к?нге дейiн са?талуда.. ?азiргi жа?дайда фи?? за?ы бiр д?режеде ?олданылады, ???ы?ты? формальды ?айнар к?зi ретiнде ?зiнi? ма?ызын са?тап ?алды. ?азiргi уа?ытта к?птеген ислам елдерiнi? конституциялары фикхтi? негiзгi нормаларын за?наманы? негiзгi ?айнар к?зi ретiнде таниды. Сонды?тан тиiстi за?намаларды дайындау кезiнде фикх бойынша классикалы? е?бектер ке?iнен ?олданылады. 20 ?асырды? ортасынан бастап ?азiргi за?герлердi? фи?? ???ы?ыны? жекелеген салалары мен институттары туралы е?бектерi ке?iнен тарады. ?азiргi ?дебиетте фикхты жалпы ж?не оны? жекелеген салаларын ж?не ?азiргi за?нама мен бас?а да ???ы?ты? ж?йелердi салыстырмалы т?рде зерттеулер ма?ызды орын алады. М?сылман сенiмi ('а?ида) догмаларды?, идеялар мен концепцияларды? бiрегей ?оры болып табылады. А?ида исламды? догматикалы?-???ы?ты? ж?йенi? белсендi ?алыптасу кезе?iнде (8 ?.) пайда болды, оны? тiкелей iзашары «теркiлеу» (радд) жанрында жазыл?ан шы?армалар болды. Ашы? полемикалы? сипатта?ы терiске шы?арулардан айырмашылы?ы, а?ида ислам догматикасы мен ???ы?ыны? негiзгi м?селелерi бойынша догматикалы? мектептi? немесе жеке авторды? ?станымдарын баяндайтын, жариялау сипатында?ы ?ыс?а, ай?ын м?тiн болды.