Ислам модернизациясы. 1 Бөлім

А?идада т?жырымдал?ан ережелердi? алдында «сену керек…» (?л-иман би…), «бiз сенiмдiмiз…» (на 'та?ида) ж?не осы?ан ??сас […] формулаларымен келедi. Ал?аш?ы а?идаларды? бiрiнi? м?тiнi 8-?асырды? басында с?нниттердi? атынан ?ыс?аша м?лiмдеме жаса?ан сириялы? теологтар (Умайя ибн Осман, Ахмад ибн Халид ибн Муслим, Мухаммад ибн Абдулла) сенiм концепциясы тобына жатады. Исламны? негiзгi догматикалы? мектептерiнi? ?алыптасу кезе?iнде (IX-XI ?асырлар) имам ?бу Ханифа?а жат?ызыл?ан «?л-Фи?? ?л-акбар» ж?не «Китаб ?л-уасия» сия?ты а?ида?а ?атысты ?йгiлi кiтаптар пайда болды.

«А?ида» ат-Тахауидi?, сондай-а? мутазилизмнi? е? к?рнектi ?кiлдерiнi? ?аламына жататын бiр?атар а?идалар. 9 ?. ортасында Ба?дат д?ст?ршiлерi бiр?атар а?идалар ойлап тапты, оларды? е? танымалы Ахмад ибн Ханбалды? алты а?идасы. 10 – 11 ?асырды? басында ал?аш?ы ашъари а?идалары (А?ида ?л-Ашари) ??рылды, д?ст?рге ?арсы ?л-Жувейнидi? «?л-‘А?ида ?л-Низамия», маликилер. Ибн ?бу Зейд ?л-Кайруванидi? «ар-Рисала» болды. 9 ?асырдан бастап а?идалар?а негiзгi ережелердi д?лелдеу ж?йелерi енгiзiле бастады, оларда арнайы «доксографиялы?» б?лiктер бар. 10 ?асырда?ы ислам догмасыны? ж?не ???ы?ыны? дамуы м?сылман д?ст?рiнде «а?ида» немесе «и’тикад» атауын ал?ан кодекстердi? пайда болуына ?келдi. Б?л кодекстер негiзгi догматикалы? идеяларды, ???ы?ты?, этикалы?, ??рыпты? нормалар мен ережелердi ?сыну мен негiздеудi ?амтыды. Б?л т?рдегi е? елеулi е?бектер ?л-Ашариге (10 ?.), Ибн Батта?а (10 ?.), ?л-?азалиге (11 ?.), ?ш-Шахрастаниге (12 ?.), ?л-Джиланиге (12 ?. ), ан-Насафи (14 ?.)), Ибн Таймие (XIV ?.) ж?не бас?а авторлар. Ке? ау?ымды кодтарды? пайда болуына ?арамастан, ?арапайым ж?не ?ол жетiмдi ?ыс?а а?ида ?лi де сенiм негiздерiн к?пшiлiкке «жариялауды?» негiзгi нысандарыны? бiрi болып ?ала бердi. 11 ?асырда ол жо?ар?ы билiк атынан «правоверия» жариялау?а сайланды («?адириттiк сенiм символы»). ??ранды т?сiну ж?не т?сiндiру ?ылымына ?атысты е?бектер («илм ?л-??ран уа-т-т?фсир») исламды? дiни iлiмнi? ?алыптасуында шешушi р?л ат?арды ж?не араб М?сылман ?о?амы елдерiндегi идеологиялы? ж?не саяси к?рестi? негiзгi кезе?дерiн к?рсеттi. Ислам iлiмi бойынша ??ранны? е? жа?сы бiлiмi М?хаммед пай?амбарда бол?ан, ол ?зiнi? сахабаларына Жазбаны? ма?ынасын т?сiндiрдi. Пай?амбарды? сахабалары к?птеген аяттарды? айтылу жа?дайларын, Пай?амбарды? ?арсыластарымен айтыс?а т?су себептерiн жадында са?та?ан. Б?л ??ранны? на?ты пайда болу тарихын бейнелейтiн тафсирлердi? к?пшiлiгiне бiр немесе бас?а т?рде енгiзiлген е? к?не ?абат.