Ислам модернизациясы. 1 Бөлім

Исламны? бес тiрегi – шахадат (сенiм мен ку?лiк), намаз, ораза, зекет ж?не ?ажылы?. ?лемнi? 28 елiнде ислам мемлекеттiк немесе ресми дiн болып табылады.

М?сылмандарды? басым б?лiгi (85-90%) суннит, ?ал?андары шииттер мен ибадиттер. Ба?ыттар да мазхабтар?а б?лiнедi. Ислам 7 ?асырды? басында Батыс Арабияда, п?т?а табынушылы? билеген Меккеде пайда болды. ?р тайпаны? ?з ??дайлары болды, оларды? п?ттары Меккеде болды. Б?л кезе? патриархалды?-тайпалы? ж?йенi? бiртiндеп жойылып, тапты? ?о?амны? пайда болуымен сипатталады.

Христианды? ж?не иудаизммен бiрге ол релятивистiк (??дайдан ашыл?ан) д?ст?р деп аталатын «Ибрахимдiк дiндерге» жатады. Авраамды? дiндердi? тамыры Таяу Шы?ыс монотеизмiнi? е? к?не формаларында жатыр, соны? н?тижесiнде оларда орта? тарихи-мифологиялы? м?ра ж?не д?ниенi? т?бегейлi бiрт?тас бейнесi бар. Ислам доктринасыны? ?алыптасуыны? бастап?ы кезе?iнде христианды? пен иудаизмнi? ы?палы бiршама асыра сiлтедi. Христиан ж?не еврей теологиясыны? тiкелей ы?палын 7-8 ?асырлар то?ысында, ислам теологиясыны? проблемалы? саласыны? ?алыптасу процесi ж?рiп жат?ан кезде бай?ау?а болады ж?не м?сылман теологтары ?здерiнi? христиандары арасында туында?ан с?ра?тар?а жауап беруге м?жб?р болды ж?не еврейлерге де. Ислам дамуыны? ал?аш?ы кезе?дерiнен бастап М?хаммед пай?амбарды? уа?ыздарында айтыл?ан Ибра?имдiк монотеизмнi? бастап?ы бiрлiгiн т?сiнуге болады. Оны? уа?ыздарыны? негiзгi идеясы монотеизм (таухид) а?и?атын я?удилер, христиандар ж?не к?п??дайшылдар енгiзген б?рмалаулардан тазарту болды. Ерте ж?не классикалы? исламда дiн мен ???ы?ты б?летiн на?ты сызы? еш?ашан бол?ан емес, соны? н?тижесiнде саяси ж?не ???ы?ты? м?селелерге ?ара?анда теориялы? ж?не теологиялы? м?селелерге аз к??iл б?лiндi. Араб т?бегiндегi исламны? тiкелей iзашары – арабтарды? автохтонды? монотеизмi (ханифия), оны? тамыры Ибра?им (Авраам) пай?амбардан басталады. ?азiргi т?жырымдама?а с?йкес, ислам?а дейiнгi Арабияда салыстырмалы т?рде т?уелсiз екi араб монотеистiк д?ст?рi бол?ан болуы м?мкiн: Йемен мен Ямамада «рахманизм» ж?не Араб т?бегiнi? солт?стiк-батысында ж?не батысында тары/дин Ибрахим. VII ?асырды? басында б?л екi д?ст?р де ?осылып, н?тижесiнде ?алымдар «арабтарды? пай?амбарлы? ?оз?алысы» деп ата?ан к?рiнедi. Солт?стiк Ыбырайымды? д?ст?рден бiршама кейiнiрек пайда бол?ан Рахманды? д?ст?р 7 ?асырда кем дегенде екi монотеистiк «пай?амбарларды» тудырды – Йемендегi ?л-Асуад ж?не Ямамада?ы Мусайлима.