Амир Темур севган юрт

Asfalt yo�lga chodir-u ko�rpalarimizni yoyib tashladik. Xo�jalik, tuman rahbarlari biz bilan birga oyoqqa turib xizmat qilishdi.

Oxirida olti bora duoga qo�l ochildi: Sohibqiron ruhi, jami o�tganlar arvohi, zamonning tinchligi, O�zbekiston kamoli, ekspeditsiya muvaffaqiyati, yoshlar baxti uchun domla Malik Murodov ijobat so�rayverdilar, uch imom-xatib bosib duo beraverdilar. Ruhimiz ancha yengil tortdi, kayfiyatimiz ko�tarildi, xuddi yangi kiyim kiygandek dimog�imiz chog� bo�lib qoldi.

Asta-sekin o�zgacha qiyofaga kira boshladik, hamma jiddiy tortib qoldi.

Bizni maqsadimiz, asosan, machitlarga, qabristonlarga boshlardi. Ma’lumki, bu ikki go�sha xalqimizda muqaddas hisoblanadi. Aytish mumkin, jahongir Amir Temur haqidagi xotiralar ana shu muqaddas joylarda yashiringan. Machitlarda ahli mo�minning suhbati dini islom ravnaq topgan farahli kunlarga taqaladi. Qabristonlarda esa ma’lum yoki noma’lum avliyo dafn etilgan, ul zotning shajarasi ham Temur va Temuriylar davriga borib taqaladi – tirikligimiz o�sha munavvar ayyomlardan shunchalik quvvat olgan ekan.

Xo�jailg�or qabristoni tashqi tomondan juda ko�rimsiz, ya’ni diqqatni tortmaydi. Ichkarida esa minglab qabrlar (ularning egalarini xudo rahmat qilsin) qurshovida olis tarixga daxldor marmar qabrtoshlar, yozuvlar, sopol parchalari sochilib yotibdi.

Bu yerda katta daxma bor, u xo�ja Abdurahmon sahoba (xo�ja Abdurahmon Avf, xo�ja Ilg�or)ga taalluqli.

Bu zotni islom dinini targ�ib qilib kelgan arab qo�shinlari ilg�or (avangard) qismi lashkarboshilaridan, deyishdi. (Ekspeditsiya davomida Xo�jaisporos, Xo�jailmkoni qishloqlarida ham xuddi shunday o�lchamli, qurilishi o�xshash daxmalar borligini ko�rdik).

Yaqin atrofda 4 qishloq, 5 tepalik, 7 chashma bor ekan. Chashmalarning biri (Chillabuloq) bo�yida haykalga joy belgilanibdi. Tepaliklar esa ko�zga tashlanmaydi – ular tekislab yuborilgan. Shunda qurol-aslahali odamlarning jasadlari chiqqan ekan.

Katta jome masjidi ham buzib tashlangan, uning o�rni tep-tekis bo�lib turibdi. Shu yerda hamon juma namozi o�qilar ekan. Qabriston chetidagi ariqda esa… temir tobutlar qalashib yotibdi. Afg�onistondan askar yigitlar jasadi kelgan bu sovuq qutilarni ko�rganda, beixtiyor yurak uvishadi.

Darxon qishlog�iga yo�l oldik. U yerda mahalliy o�qituvchi Juman To�xliyev uchta rivoyat aytib berdi.

1.