Амир Темур севган юрт

Ko�zlagan manzilimiz – Toshqo�rg�on qishlog�i, u xuddi chinni piyolaning tubida joylashgandek. Hozir 4–5 kilometr balandlikka chiqamiz, so�ngra 2–3 kilometr pastga tushamiz. Qishloq kunchiqar tarafda, naqd Qashqadaryo chegarasida. Nari tomon – Surxondaryo, Bovurchi cho�qqisidan To�polondaryo irmoqlari boshlanadi, deyishadi.

Respublikamiz xaritasida Toshqo�rg�on degan qishloqlar ancha-muncha. Ularning, shubhasiz, o�ziga xos tarixi bor, lekin umumiy tomonlari bor-yo�qligi noma’lum. Balki bu so�z to�g�ri ma’nosida – «tosh aylantirilgan qo�rg�on» shaklida yasalgandir.

Bunday joylar har qadamda uchraydi. Ikkinchi ehtimol esa bu qishloqlarning asosi bir, yagona urug�dan tarqalgan bo�lishi ham mumkindir, negaki, Afg�onistonda shunday otli katta shahar bo�lgan (hozirgi nomi – Hulm). Mana bu qishloqdagilar o�z ajdodlarini asli Afg�onistondan ko�chib kelgan, deb naql qilishadi. Aholisi, asosan, o�zbek xalqining turk-qatag�on urug�i, oqchepkan (oq chekman?) tarmoqchasidan.

Qishloqda juda qadimgi tarix izlari bor, masalan, toshdan ohan (metall) ajratib olishdan hosil bo�lgan chiqindilar – g�ovak qop-qora mux (shlak)larga har qadamda duch kelasiz.

Biz o�rmalab yurayotgan yo�lni tirishqoq tog�liklar hashar yo�li bilan qura boshlagan edi. O�sha yil (1975) ko�klamida vaziyat o�zgardi – Qizilsuv qo�riqxonasining barpo etilishi odamlarni tirikchilik vositalari (o�tin, xashak kabi)dan mahrum qildi va ko�chishga majbur bo�lishdi.

Shunday qilib, yaxshi niyat bilan avlodlar xizmatiga yaraydi, deb qurilayotgan yo�ldan ko�ch-ko�ronlar ortib o�tildi, qishloqning necha ming yillik tarixi bitdi. Hozir bu yerda «adashib qolgan» yigirmaga yaqin xo�jalik yashaydi. Biz ulardan birinikida qo�noq bo�lamiz.

Qishloqning ekspeditsiyaga taalluqli tomoni shundaki, uning yuqorisida Amir Temur nomi bilan ataluvchi g�or bor. U maxsus o�rganilmagan yoki materiallar jamoatchilikka ma’lum qilinmagan.

G�orda qadimgi hayot izlari saqlangan: tosh taxlab, katta supa qilingan, zinapoyalar bor.

Shunday qilib, urush va mehnat faxriysi Bozor bobo Yorbekov xonadoniga tushdik. Otaxonning o�n bir farzandi, ko�plab nabiralari bor. Katta o�g�li Nazar – o�qituvchi, u bizga Yuriy Arakcheevning «В поисках Апполона» degan kitobini ko�rsatdi. Unda tabiat ishqibozining qizil xolli oq kapalak – Apollonni izlash sarguzashtlari bayon qilingan.