Сляды волатаў

А яшчэ я параiy бы вам збегаць на iмшарыну вясной i знайсцi там перамёрзлыя ягады. Цяпер яны саладзейшыя за цукеркi. Але не дужа налягайце, пакiньце ласунак гаспадарам балотнай краiны. Чуеце, як з паднябесся звiняць жураyлiныя трубы: «Курлы-ы! Курлы-ы!..»

«Вясной зверху цячэ, а знiзу кусае», – кажуць людзi. Раптам уначы неспадзявана вернецца зiма, як з бяздоннага меха пасыплецца снег, зноy пачне кусацца мароз. Гэта паyбяды – страшнейшая за yсё бяскормiца, асаблiва для птушак, якiя вярнулiся з далёкага выраю.

Адзiны ратунак для жураyлёy – балотныя ягады. Таму журавiны часам называюць iнакш, але таксама прыгожа – жураyлiнамi.

Воyчыя ягады

Багатыя i шчодрыя на ягады нашы беларускiя лясы. Было б жаданне i ахвота – абавязкова прынясеш дахаты поyнае вядро. Але не трэба забывацца, што лясныя дарункi не yсе ядомыя. Сярод грыбоy i ягад ёсць атрутныя, або воyчыя, як iнакш iх называюць. У грыбной сям’i – гэта бледная паганка i выхваляка-мухамор, а пра воyчыя ягады я раскажу больш падрабязна.

Найперш трэба асцерагацца воyчага лыка – невысокага кусцiка, што цвiце ранняй вясной прыгожымi бэжавымi кветачкамi. Не трэба iх зрываць або здзiраць кару з галiнак, каб паспытаць на смак. Такi жахлiвы чэмер паспытаеце – нiбы агонь прабяжыць у роце. Асаблiва атрутныя ярка-чырвоныя ягады воyчага лыка, добра прыкметныя восенню. Некалькi такiх ягад не проста шкодныя для здароyя; пакаштаваyшы iх, можна трапiць у бальнiцу.

Яшчэ адна небяспечная раслiна – гэта канвалiя. Так у даyнiну называлiся ландышы.

Вясной букецiк пахучых белых званочкаy прыносiць нам радасць, святочны настрой. А калi прамiльгне лета, замест кветак застаюцца аранжавыя ягады. Не бярыце iх у рот, бо яны атрутныя.

На канвалii падобная аптэчная купена, толькi яе званочкi не белыя, а з прыкметнай зелянiнкай i зусiм не пахнуць. Восенню замест iх выспяваюць сiнявата-чорныя атрутныя ягады. Хтосьцi падумае: вось дык дзiва! Ягады атрутныя, а кветка лекавая… Хiба так бывае? Бывае, штосьцi падобнае ёсць i сярод жыyнасцi.

Напрыклад, калi yкусiць гадзюка – бяда. А лекi, прыгатаваныя з яду, дапамагаюць хворым людзям пазбавiцца ад цяжкiх захворванняy. Значыць, каб жыць у добрай згодзе з прыродай, нам трэба ведаць яе таямнiцы.

Да названых ужо шкодных ягад належыць мудранка, якая расце на высокай голай сцяблiне i падобная на шызае вока. Адсюль яе другая назва – варонiна вока. Нельга не yспомнiць i чорныя ягады варанцу каласiстага – высокай травянiстай раслiны з перыстым лiсцем.