Душа твая светлая

Хаця гады, як сталi падбiрацца да сямiдзесяцi, падказвалi Кузьме Казiмiрчыку, што такое можа i павiнна некалi адбыцца, ён адкладваy тыя думкi на заyтра, а здарылася сёння: цырк, якому верна служыy i без малога паyвека пастаянна выходзiy на арэну, каб радаваць дзетак, паехаy без яго.

Роспач ад здрады запоyнiла душу старога клоyна. Ён нават не наважыyся папрасiць, каб узялi расстаyляць рэквiзiты. Паехаy. Што яму рабiць? Кузьма купiy таннага напою i залiваy гора вiном. Выпiваy, засынаy, прачынаyся з думкай, што не y вiне праyда, i зноy пiy.

Аднойчы, ачнуyшыся ранкам, клоyн зразумеy, што не y гэтым ягоны паратунак, так можна было дапiцца i да белай гарачкi. Хо-опiць!

Клоyн Кузёмка y каторы раз стараyся вызначыць, што зможа yратаваць яго. Недзе з падсвядомасцi прыходзiла думка – ехаць у Верхалессе: малая радзiма i будзе яму збавеннем ад адзiноты. Кузёмкава памяць утрымлiвала yрывачак з верша некага з беларускiх паэтаy. Хоць аyтар i назва верша забылiся, але словы былi правiльныя:

Малой радзiма не бывае,

Яна становiцца такой,

Як памяць сцежку забывае

У кут, дзе след застаyся твой.

Кузьма ведаy, што след у Верхалессi ён пакiнуy невялiкi. Быy Кузёмкай, таму, як выпала клоyну выбiраць сцэнiчнае iмя, назваyся так. Усiм спадабалася, i Казiмiрчык з iм многiя гады весялiy дзятву. На малой радзiме ён хоць i не быy гадоy дваццаць, але нехта са знаёмых усё ж жыве. Будзе лепей, чым у горадзе.

Кузьма спрабаваy завесцi сям’ю. Ажанiyся. Але хiба гэта было жыццё, калi выпадала пакiдаць маладую жонку на месяц-два? Аднойчы вярнуyся з гастроляy, а кватэра пустая.

Другая збегла, не дачакаyшыся вяселля. Артыст зразумеy: хоць дзесяць разоy жанiся, а жыць будзеш адзiн! І поyнасцю аддаyся рабоце.

* * *

Для паездкi y Верхалессе Кузьма выбраy цёплы вераснёвы дзень. Аyтобус спынiyся на скрыжаваннi, да вёскi заставалася з паyкiламетра. Кузьма закiнуy за плечы рукзак, астатняе yзяy у рукi i рушыy па прасёлачнай дарозе. Зусiм блiзка жанчыны капалi бульбу. Пакланiyся iм, паздароyкаyся. Адказалi yразнабой.

Мусiць, не yсе пазналi, бо адна спытала:

– А хто гэта такi?

– Кузёмка Казiмiрчыкаy, – адказала суседка.

– Той, што артыст?

– Ён самы.

Жанчыны доyга праводзiлi падарожнага позiркамi: чаго ж ён раптам заявiyся? Кузьме выпала чуць, што y вёсцы яго недалюблiвалi. Перш за yсё за тое, што ён пайшоy на лёгкi хлеб, – так ацэньвалi вяскоyцы тых, хто не араy, не сеяy, а песенькi спяваy цi фокусы паказваy. Лiчылася, што для розных забаy ёсць святы.