Інструкцыя по спакушэнні замужніх жанчын

«Разумны, усё кнiжкi чытаy, але па доме… Нiчога не yмеy. Бывала, дзецям пялюшкi памяняць, дык шукаy мяне па yсiм мястэчку…»

– Ён што, настаyнiкам быy?

– Ну, можна сказаць, што так…

– Чаму?

– А, усё ты хочаш ведаць. Там другая школа была, не такiя, як цяпер.

Што гэта была за школа, я таксама даведаyся праз шмат гадоy.

Ішоy час, былi новыя справы i yражаннi, i пра Сiроцiна з Шумiлiнам я амаль не згадваy.

Я yжо працаваy карэктарам у газеце, вучыyся завочна на журфаку, мама пайшла на пенсiю, i раптам нечакана слова «Шумiлiна» yзнiкла пры даволi цiкавых абставiнах.

Сястру, якая вучылася y медвучылiшчы, адправiлi на практыку менавiта y Шумiлiна.

– Ты ведаеш, сынок, – сказала мама, – давай наведаем Палiну, ды i я хачу паглядзець, што з маiм Шумiлiнам цяпер стала. Бо не была ж там столькi гадоy…

Добра памятаю тую нашу паездку хмурным асеннiм днём.

Калi ехаць па чыгунцы на Вiцебск цi y Ленiнград, у Шумiлiне першы прыпынак. Я не раз, едучы цягнiком, бачыy будынак станцыi з вялiкiм гадзiннiкам на фасадзе.

Я не ведаy тады, што гэта станцыя пабудавана яшчэ y 1866 годзе. Пра гэта прачытаy нядаyна, а таксама, што менавiта адсюль расiйскi iмператар адпраyляy тэлеграму, што гатовы адрачыся ад прастола.

У вагоне пасажыраy было не шмат. Мама прыкметна хвалявалася. Яна паглядвала раз-пораз у акно.

– Ты знаеш, я калi з’ехала яшчэ да вайны, болей тут нi разу не была.

Я yжо ведаy, што мама пасля рабфака y Вiцебску паехала паступаць у Ленiнград. Значна пазней яе yнук i мой сын адшукае i атэстат аб заканчэннi рабфака, i дыплом Ленiнградскага педагагiчнага iнстытута, датаваны чэрвенем 1941 года.

Але гэта yжо iншая гiсторыя.

І яшчэ ведаy сямейнае паданне, як бабуля з цёткай Верай i сiратой Сямёнам уцякалi пешкi ад немцаy, калi пачалася вайна.

Старэйшы яе сын пайшоy з Шумiлiна на фронт, наказаyшы мацi забраць сына i не чакаць, пакуль у мястэчка yварвуцца немцы.

Дужа збiрацца часу не было, пайшлi пешкi з самым лёгкiм скарбам. Па дарозе на калону наляцелi нямецкiя самалёты.

Уцякалi, хто як мог. Бабуля па дарозе згубiлася, сядзела y нейкай яме, яе падабраy адзiн добры чалавек, просты беларускi селянiн, i давёз да блiжэйшай станцыi, адкуль адпраyляyся эшалон у тыл.

Старая yсё ж адшукала родных у эвакуацыi ажно y Саратаyскай вобласцi y Расii.

…Праз паyтары гадзiны мы выйшлi з вагона. Масiyны будынак сустрэy холадна i раyнадушна.

Проста за вакзалам была даволi вузкая вулiца з драyлянымi пабудовамi.