Қайлардасан, болалигим

Adib asarlari xususida gap ketganda, bolaligida boshdan kechirgan turmush mashaqqatlari, bobosi va buvisi tarbiyasi, o�qituvchilik faoliyati, gazetalar tahririyatidagi felyetonchiligi bo�lajak yozuvchini hayotga jiddiy ko�z bilan qarashga yo�naltirganini sezish qiyin kechmaydi.

«Mening bolalik va o�smirlik davrim, – deb yozadi Х.To�хtaboyev, – urush davriga to�g�ri kelgan. Ota-onasiz yetim qolgan hamqishloqlarimning o�kinch va armonlarini eshitganman. O�g�lidan qora хat kelgan onalarning ko�ksini yulib dodlaganlarini, akasini intizor kutayotgan singillarning, eridan barvaqt judo bo�lgan yosh-yosh juvonlarning pinhoniy ko�z yoshlarini ko�rganman.

O�gay otam – usta Abduqodir ishchi batalonga ketgach, biz oilada sakkiz bola qoldik. Men ular bilan rosa bolalar uyidan bolalar uyiga o�tib «sayr» qilganman. Hatto Toshkentdan Qo�qongacha piyoda kelgan paytlarim bo�lgan».

Dindor buvisi bilan bobosining ko�ngliga taskin beruvchi hikoya va ertaklari ruhida tarbiya topgan yozuvchi asarlarida dev, sehrgar, afsungar, iblis, jodugar, jin kabi majoziy obrazlarga keng o�rin berilishi, «bulutdek baland», «bilaklari yo�g�on; bittasi chaqaloqning belidek keladi», «na’ra tortganida xonaning shifti ko�tarilayotgandek bo�ladi» singari afsonaviy qahramonlarga хos obrazli iboralarning ishlatilishi tabiiy.

Har qanday yozuvchining хarakter yaratish mahorati bilan bog�liq bu хususiyatni Х. To�хtaboyev asarlari syujetining qiziqarliligi va badiiy tilining o�ziga xosligini ta’minlagan omillardan biri sifatida baholash mumkin.

Yozuvchi ijodining ilk davrida «Jonginam, shartingni ayt», «Maхsus topshiriq», «Хarakteristika» nomli hajviy, «Aka-uka Omonboy bilan Davronboyning qishloqqa gaz olib kelganlari haqida jajji qissa», «Sir ochildi», «Kichkina rais» kabi sof realistik asarlar yaratgan bo�lsa-da, uning nomini «Sariq devni minib», «Besh bolali yigitcha», «Qasoskorning oltin boshi», «Mungli ko�zlar», «Shirin qovunlar mamlakati» singari sarguzasht romanlari ellar aro mashhur qildi.

Mavridi kelganda, Х.To�хtaboyev ijodidagina emas, o�zbek bolalar adabiyotida ham muhim sahifani tashkil etadigan «Sariq devni minib» romani tilga olib o�tilsa, yomon bo�lmas. Asardagi sehrli qalpoqcha ramziy timsolini adibning jiddiy ijodiy topilmasi deyish mumkin.