Каб жыць…

Дзеткi бегаюць i смяюцца каля дваровых будынкаy. Разам з iмi, з рабятнёю, гэтак жа гуляюць i iх тры сiмпатычныя дачкi. Надзя y бела-сiняй сукенцы, ззаду дзве тоyстыя касы. Сярэдняя апранутая y бардовы сарафан, яе распушчаныя светла-русыя косы клалiся паверх яго. Маленькая чароyная Вольга, са светлымi валасамi да плячэй, у сiняй сукенцы, якая падкрэслiвае колер яе вачэй. Воля ледзь паспявае за сваiмi старэйшымi сёстрамi, бегае за iмi y след.

Да абеду, з вулiцы y двор пачалi падыходзiць людзi, у доме yжо было поyна народа.

Гучна граy гармонiк, у вясёлых воклiчах, былi чутныя гукi тупання ног. Жанiх i нявеста ветлiва yсмiхалiся гасцям. Старэйшыя людзi спявалi песнi, маладыя танцавалi y парах.

І раптам, з далёк, пачаyся даносiцца грозны, дрыготкi гул. Якi станавiyся yсё гучней, i гучней, i заглушаy вясельныя песнi. Весялосьць паступова згасала, шум адцягваy i цiкавiy шматлiкiх. Людзi сталi выходзiць на вулiцу, палахлiва yзiраючыся y бок гудзення, прадзiраючыся наперад. Над лесам, над вяршынямi хвояy, вылятаy жалезны рой.

Першымi, выпрабавалi вялiкi страх дзеткi, якiя не разумелi, што адбываецца. Астатнiя ж з здзiyленнем глядзелi, з пачашчаным дыханнем яшчэ часцей удыхалi свежае паветра. Гул ударыy па вушах, быццам прайшоy па yсiм целе. Дзецi расплакалiся i прыцiснулiся да бацькоy. А тыя, падняyшы галаву yверх, не заyважаючы крык дзяцей, углядаючыся y лятучы нябёсны транспарт.

Самалёты наблiжалiся, праляталi над галовамi. Станавiлася яшчэ цяжэй на душы y жыхароy вёскi, мурашкi прабягалi па iх целе…

– Гэта yварванне, таварышы! Вайна! – хтосьцi з натоyпу yсклiкнуy спалоханым голасам.

– Ну што ж вы…не! Гэта ж нашы! Вучэннi, нябось, якiя… – супакойваy сябе i iншых хлапчук. Быццам не надаваy гэтаму значэння.

Вялiкi цень самалётаy хаваy вёску ад сонца. Прамянi з цяжкасцю прабiвалiся i тычылiся людзей.

– Як гэта нашы?? На iх жа крыжы! Гляньце! На крылах! Знакi та не нашы! – праз вялiкi шум машын паспрабаваy гучна выклiкнуць сiвы старык…выцягнуyшы руку yверх паказваючы пальцам на iмклiвыя шэра-белыя знакi.

Германскiя самалёты ляцелi суцэльнаю лавою, так, што не было вiдаць i кавалачка блакiтнага неба. Чорныя i лютыя птушкi з крыжамi. Здавалася, быццам i няма iм канца.

Пасля, сыходзячых, праляцеyшых варожых самалётаy, у небе зноy з'явiлiся аблокi. Стаяла нязвыклая цiшыня. Людзi сталi патроху прыходзiць у сябе, заводзiць размовы. Па вулiцы, звяртаючы на сябе yвагу, ехаy на ровары пятнаццацiгадовы хлопчык. Ён вельмi гучна крычаy i паyтараy.