Каб жыць…

– Па радыё перадаюць! Вайна! Вайна! Аб'ява вайны!

Палiна забрала дзяцей да хаты. Муж застаyся з iншымi абмяркоyваць убачанае. Усе дарослыя сабралiся каля сельсавету, бо толькi там можна было пачуць паведамленне, каб цалкам у гэта паверыць i яшчэ больш адчуць гучнае бiццё сэрца. Народ сабраyся.

– Дысцыплiна! – супакоiy кiраyнiк калгаса, папрасiy увагi.

Усе чакалi што ж будзе далей.

Адразу ж, па радыё данёсься грубы мужчынскi голас. Якi, раз-пораз паyтараy, што пачалася вайна. Германскiя войскi перайшлi мяжу.

Разгубленыя, рассеяныя, напалоханыя жыхары не разумелi, што рабiць далей. Хто хацеy застацца y вёсцы, хто рыхтаваyся бегчы, хавацца y лесе. Раптоyна чуваць шмат галасоy. Радыё працягвала даносiць новыя весткi.

Людзi разбеглiся па сваiх хатах.

Пра вяселле больш не yспамiналi.

***

Лешанок Васiль разумеy, што вайна хутка не скончыцца, па радыё паведамлялi – Кiеy палае y агнi варожых бомбаy. Ён iшоy па вулiцы, ступнямi прымiнаючы невялiкую зялёную траву. Шырока крочачы, ступаy на трохi высахлы пясок, пераходзячы вулiцы, спяшаyся дадому.

Бацька сямейства спынiyся каля хаты. Зняy шапку, выцер пот з твару i лысiну. Узяy папяроску i пачаy некалькi хвiлiн прыслухоyвацца да цiшынi. Васiль баяyся зноy пачуць, той страшэнны гул самалётаy, якi не выйшаy з яго памяцi. Вецер з лесу толькi даносiy спевы птушак. Потым, Васiль зайшоy у свой двор i абдумаy дзеянне y сваёй галаве: “ – У вёсцы заставацца небяспечна, вось-вось могуць прыйсцi сюды немцы.”

Зайшоy у дом. Твар яго задуменны, строгi.

Бровы пацяжэлi i апусцiлiся. Ён не казаy лiшнiх слоy i таму адразу раздаy абавязкi.

– Будзем сыходзiць з вёскi! – упэyнена сказаy муж жонцы, загадаyшы збiраць рэчы.

У яго голасе была цвёрдасць, рашучасць, якая давала надзею на лепшы зыход.

Васiль узяy з сабою Сцяпана i выйшаy на двор. Яны разам узялi з хляву дзве рыдлёyкi i пайшлi y лес капаць яму. Капаць глебу было лёгка, зямля мяккая. Але Сцяпан хутка пачаy стамляцца, зняy з потнай галавы шапку, расшпiлiy кашулю.

Да ночы, яны правялi y лесе. Наранiцу ж, секлi дрэвы i клалi бярвеннi да сценак. Будавалi дах зямлянкi, рыхтуючыся пакiнуць сваю хату.

Пасля завяршэння будаyнiцтва, да вечара, Палiна выносiла y лес, з хаты, самыя патрэбныя рэчы. З-за страху i летанiны, у доме стаяy поyны хаос. У гатовую зямлянку, разам з сёстрамi, сярэдняя дачка Іра прыносiла: ваду, ежу, вопратку. Таксама, бралi з сабой сала, блiны i хлеб. Малодшая старалася дапамагчы сям'i i не блыталася пад нагамi.