Каб жыць…

Слухалася, выконвала yсё тое, што ёй казала сястра Надзя.

Зямлянка гатовая, але яны yсе яшчэ заставалiся y хаце. Старая веснiчка зарыпела. Адкрылася i зачынiлася. Да вакна падбегла Воля, залезла на лаyку, якая стаяла каля вакна. Але, нiкога не было. Веснiчка стаяла нерухома. Толькi рыжая кура дзяyбала траву, падняла галаву, зiрнула на дзiця. Вольга хутка злезла, яе заyважылi.

Дзверы y хаце адчынiлiся. У госцi зайшоy малодшы брат Васiля, Навум.

– У вас усё гатова? – спытаy глухiм голасам Навум.

– Усё, акрамя вала.

Не хачу яго пакiдаць. – вымавiy Васiль з невясёлай усмешкай.

Яны выйшлi на двор. У хляве стаяy у меру yкормлены малады вол.

– Добрае мяса, лепш хай мы яго з'ядзiм, чым ён дастанецца ворагам. – сказаy свайму брату старэйшы брат Васiль.

Навум моyчкi кiyнуy. Разумеy, што трэба яшчэ застацца y вёсцы i дапамагчы брату. На наступны дзень, ранняй ранiцай, Вася з братам Навумам, вывелi вала з пабудовы. Чарнавокая жывёлiна супрацiвiлася, быццам ведала, што здарыцца. Час прымушаy, падганяy, шаптаy спынiць сэрца жывёлы.

Жалезнае, доyгае шыла yваткнулася y цела. Вол пастаяyшы хвiлiну, звалiyся на траву.

Мяса браты падзялiлi i пасля схавалi яго далей, каля былой хаты, на хутары. Заклалi мяса y бочкi i закапалi y невялiкiя ямы. Астатнюю частку, пазацягвалi высока на елкi, абматаyшы туга тканiнамi.

Спяшаючыся, калi сыходзiлi з хаты y зямлянку, пра курэй забылiся зусiм.

***

Ужо на трэцi дзень, да вечара, у вёсцы пачуyся гук матацыклаy. Узброеныя салдаты едуць па галоyнай вулiцы.

Пару салдат заходзiлi y хаты, адзiн за адным аглядалi iх, выганяючы адтуль людзей. Шматлiкiя сем'i пакiдалi хаты i yцякалi y лес, хавалiся… Іншыя ж, заставалiся сустракаць гасцей. Хаты гарэлi. Кулi свiшчалi над галовамi спяшаючых.

– Заб'юць вас усiх! Хавайцеся! – разносiлiся словы з вулiц.

Са сваёй хаты выйшла i пабегла старушка, адной рукой падхапiyшы край свайго фартуха, бегла па агародзе y лес. З малiтвай на вуснах старая падае каля першай хвойкi. Куля прайшла скрозь яе цела.

– О-о-о-ой. – застагнала яна, ад пранiзлiвага болю, вырваyся перадсмяротны стогн.

Густая трава хавала яе цела, якое паступова астывала, пад бясхмарным небам.

На процiлеглым канцы вёскi, станавiлася yсё больш пустуючых хацiн. Неазiраючыся, жыхары беглi y хвойны бор. Толькi адзiн дзядок застаyся сядзець ля сваёй хаты, на лаyцы.

“Каго? Чаго? Мне баяцца?!” – падумаy i дастаy трубку з тытунём дзед Ян.

Уся сям'я Лешанок схавалася y сваёй выкапанай зямлянцы.